اقتصاد نفتی برای دولت حکم «راحت‌الحلقوم» را پیدا کرده است

به گزارش بسیج به نقل از تسنیم، تکیه به اقتصاد نفتی، سم مهلکی است که در نگاه اکثر مسئولین کشور دیده میشود. بودجه های نفتی در کشور سبب شده است تا بسیاری از مسئولین امر، به جای توجه به تولید داخل و رونق دادن به صنایع داخلی از کنار آن راحت عبور کرده و به این واقعیت فکر نکنند که نفت روزی یا تمام خواهد شد یا مشتری خود را به هر دلیل از دست خواهد داد.

رونق بخشیدن به صنایع داخلی نیازمند عزم جدی در حوزه های بسیاری از قانون گذاری گرفته تا حمایت های مادی و معنوی و مبارزه با انواع مفاسد داخلی را دارد به همین دلیل است که کمتر فردی حاضر است وارد این عرصه پرکار شده و همه ترجیح می دهند به همان پول نفت دل ببندند که کمترین زحمت را به دنبال دارد. و به این ترتیب اقتصاد داخلی و تولید ملی به پای کم کاری و کم همتی مسئولین ذبح می شود و تبعات بسیاری را برای جامعه ایران چه در زمینه اقتصادی و چه در زمینه فرهنگی به دنبال می آورد. در همین خصوص با دکتر بهنام ملکی اقتصاددان برجسته کشور به گفتگو نشسته ایم که آن را در ادامه می خوانید:

*** تسنیم: چرا مسئله تولید همواره پاشنه آشیل اقتصاد ایران بوده و معمولا دولت های مختلف تمایلی به تولید نداشته و اغلب به سمت واردات حرکت کرده اند؟

ما به این خاطر که نفت داریم، هیچ گاه به تولید اهمیتی نداده ایم و به همین علت هر دولتی که بر سرکار آمده ترجیح داده است که به سمت واردات حرکت کند، اصولا اقتصاد ایران بر پایه واردات و صادرات مواد خام است و این امر هیچ منفعتی برای اقتصاد و تولید ما ندارد.

به هر حال وضعیت تولید اگرچه نسبت به سال های قبل بهتر بوده، اما بازهم وضعیت رضایت بخش نیست چون ما یک اقتصاد نفتی داریم که حکم راحت الحلقوم را برای مسئولان ما دارد، آنان پول نفت را می گیرند و خیلی راحت خرج می کنند و از آنجایی که مطالبات جامعه غیرمنطقی است، به مطالبات منطقی توجهی نمی شود و دولتمردان منافع شان در این است که به دنبال مطالبات غیرمنطقی بوده و به نوعی آتش بیار معرکه باشند.

***تسنیم: آیا دولت  برای رونق تولید برنامه ای ندارد یا اینکه برنامه هایمان دارای اشکالات ساختاری است؟

در حقیقت اصلی ترین آسیب این است که روزمرگی جای برنامه را گرفته و برنامه هایی هم که داریم دارای اشکال است و در اغلب مواقع نقاط قوت این برنامه ها اجرایی نمی شود و از سوی دیگر دولت هرچه درآمد نفتی هست، مصرف می کند تا به ظاهر،  نیازهای مقطعی و کوتاه مدت را پاسخ دهد اما این امر به معنای پاک کردن صورت مسئله است و دردی را دوا نمی کند.

طبق قوانین برنامه باید سالیانه وابستگی به نفت کاهش یابد اما متاسفانه وقتی لایحه بودجه می آید شاهد وابستگی بیشتر به نفت هستیم و صدای هیچ کس هم درنمی آید.

در این میان مجلسی ها به عنوان نمایندگان مردم لایحه را مطالعه نکرده و بودجه ای را تصویب می کنند که سبب می شود وابستگی ما به نفت بیشتر شود، اما خود همین نمایندگان همواره در جلسات مختلف حمایت از تولید ملی را اصلی ضروری عنوان می کنند اما در عمل بودجه ای را تصویب می کنند که وابسته به نفت است و این جای سوال دارد که اگر واقعا تولید مهم است پس چرا بازهم اصرار به صادرات مواد خام و تکیه بر نفت داریم.

در چنین وضعیتی که اتکا به نفت همچنان ادامه دارد، تولید، رونق پیدا نمی کند و مطالبات سیاسی جایگزین مطالبات کارشناسی می شود.

وقتی برخی اشخاص در زمان تحریم به دنبال دلالی و ماهی گرفتن از آب گل آلود هستند و حجم دولت و شبه دولت گسترده است، یعنی اینکه شریان های حیاتی اقتصاد دست شان است و هرکاری بخواهند انجام می دهند و نتیجه این شده که طی 4 یا 5 سال اخیر تولید ملی تقلیل داشته و بهره وری با رشد منفی روبرو بوده است.

همان طور که می دانید دولت آمارهایی ارائه می دهد که نشان دهنده این مسئله است که رشد اقتصادی خوب نبوده، اما حالا سوال اینجاست که در چنین شرایطی بانک ها چه طور گسترش پیدا کرده و از یک صرافی 2 میلیارد تومان می گیرند تا مجوز دهند. یا باید این ها راهزن اقتصادی باشند یا پشت صحنه اقتصاد مسائلی وجود دارد که این مسائل حداقل برای من کارشناس روشن نیست و در عین حال دولتمردان هم شفاف سازی انجام نداده اند.

دولتمردان باید با مردم صادقانه حرف بزنند. این یک پارادوکس در اقتصاد است، مگر می شود بخش مولد سودی نداشته باشد اما در ازای آن افرادی حاضر باشند، 2 میلیارد تومان بدهند و یک صرافی راه بیندازند تا مقداری ارز گرفته و 10 تومان رویش بکشند و به مصرف کننده بفروشند. آیا این عمل با عقل سلیم جور در می آید؟ مگر اینکه یک اتفاقی در پشت صحنه در تاریک خانه وجود داشته باشد که این صرافی ها می توانند چنین کاری بکنند.

حکایت این صرافی ها، حکایت کسی است که می خواهد برای اشغال یک پست دولتی 2 میلیارد تومان بدهد در حالی که این امر اصلا قابل باور نیست.

* **حالا فارغ از همه چالش هایی که کارشناسان اقتصادی در عرصه تولید به آن اشاره می کنند، شما فکر می کنید مهمترین موانع و مشکلاتی که بر سر راه تولید وجود دارد ناشی از چیست؟

همین وعده های انتخاباتی. اشخاص خاص پول های زیادی هزینه می کنند تا یک کرسی نمایندگی را تصاحب کنند اما بعد از اینکه سرکار می آیند تمام وعده هایی که به تولیدکننده داده اند را فراموش می کنند و همیشه بر سر مسئله رونق تولید کلی گویی صورت می گیرد و راهکارها عملی نمی شود چون عده ای خاص از همین وضعیت نفع می برند.

متاسفانه دولتمردان وظیفه شان این است که رانت را از بین ببرند، دولت اسلامی باید با فساد، رانت، نابرابری و تقلب مقابله کند و شرایط را رقابتی سازد ولی اکنون دولت خودش به عنوان تصدی گر وارد فعالیت شده و حجم زیادی از شرکت های دولتی و شبه دولتی وجود دارد که سبب می شود ما خیلی به وضعیت رونق تولید ملی ایران خوشبین و امیدوار نباشیم.

بر سر اعلام آمارهای ساده در عرصه تولید، یک استاندار و یک مقام مسئول رقم های متفاوتی را بیان می کنند، وقتی هم آمار و اطلاعات به صورت سالم منتشر نشود، وضع همین است و بر روی شدت بحرانی بودن مسئله سرپوش گذاشته می شود. بسیاری از مشکلات و بحران ها در حوزه تولید و اقتصاد کشور همین است که اصل صداقت و راستگویی مغفول مانده است.

یکی دیگر از مشکلات بخش تولید به بانک ها بازمی گردد، بانک هایی که در این سالها پول های مردم را جمع کردند و سود 20 درصد دادند اما این پول ها برای توسعه و آبادانی کشور و رونق اقتصادی صرف نشد بلکه برای تامین بنگاه های اقتصادی استفاده شد و در این میان هیچ توجهی به اقتصاد تولیدمحور صورت نگرفت و این امر فاجعه است.

***تسنیم: فکر می کنید که اگر دیوار تحریم ها طی چند ماه آینده از پیش روی کشورمان برداشته شود و سرمایه های بلوکه شده به کشور بازگردد، بازهم این پول قرار است به جای تولید داخلی صرف واردات شود؟

تجربه نشان داده که این طور بوده و اکنون در حد رجزخوانی گفته می شود که این پول صرف تولید می شود اما فکر نمی کنم اراده محکمی در این ارتباط وجود داشته باشد. اکنون که به توافق رسیده ایم، باید دولت و مجلس و نظام ما یک چارچوب مشخص و روشنی ارائه دهند، به عنوان مثال باید واردات خودرو از کمپانی هایی مجاز باشد که تکنولوژی روز را در اختیار ایران قرار می دهند، لذا ضرورت دارد تا موضوع واردات را به تولید ملی گره بزنیم اما در شرایط فعلی به جای اینکه چارچوب هایی برای مسائل این چنینی تدوین شود، مدام به کلی گویی می پردازیم.

من اعتقاد دارم که در صورت عدم تدوین این چارچوب ها با مشکل مواجه می شویم و ممکن است یک کمپانی رشوه بدهد و چه بسا همین مسئله، واردات را رونق می دهد.

دولت در صورت لغو تحریم‌ها و گشایش‌های بانکی باید حواسش به توسعه تولیدات داخلی باشد، یعنی همان طور که به آن اشاره کردم باید توان و سرمایه خود را نه صرف تولیدات مبتدی و عادی بلکه صرف تولیدات دانش‌بنیان و صنعتی کند و واردات نیز به صورت برنامه ریزی شده در صورت انتقال تکنولوژی و دانش انجام شود.   

همچنین انتظار می رود تا دولت در صورت برداشتن محدودیت‌ها و رفع تحریم ها، شرایط را برای متصل شدن شرکت‌های داخلی به خارجی فراهم کند اما به‌شرط اینکه با دادن بخشی از بازارهای داخلی به آنها در مقابل بخشی از بازار شرکت‌های خارجی را نیز ما در دست بگیریم.

***تسنیم: شما در شرایط فعلی از چه نوع تولیداتی دفاع و حمایت می کنید؟

من از تولیدی دفاع و حمایت می کنم که دانش بنیان باشد، البته تولید دانش بنیان نیازمند حمایت دولت از نخبگان و مخترعان است و نباید فراموش کنیم که این نخبگان از اصلی ترین سرمایه های کشور هستند و باید به نوآوری های آنها احترام گذاشت زیرا تولیدات دانش بنیان، حکم ارزش افزوده را دارد. معمولا تولیدکنندگان به نوآوری و تولیدات دانش بنیان کمتر توجه می کنند و این موضوع باید به صورت جدی مورد توجه باشد.

همچنین معتقدم حمایت از تولید ملی باید شفاف، منطقی و غیرفسادآور باشد زیرا اگر این نکات رعایت شده و استراتژی مشخص برای دفاع از تولید به اجرا درآید و رسانه ها بر مسئله تولید ایستادگی کرده و از مسئولان مطالبه گری کنند، می توانیم از مدار واردات بی رویه خارج شویم و به درجات بالایی از توسعه برسیم.

من تاکید می کنم که اگر همچنان رویه کاهش تولید، افزایش واردات و عدم توسعه یافتگی ادامه یابد باید جلوی دست های پنهان را به صورت جدی گرفت تا شاهد بهبود وضعیت تولید باشیم.

اگر روزنه ها را ببندیم، واردات به صورت بی رویه اتفاق نمی افتد بنابراین باید یک فضاسازی صورت بگیرد و مطالبات منصفانه بررسی شده و رانت زدایی انجام شود زیرا در شرایط رانت و فساد؛ تصمیمات به نتیجه مطلوب نمی رسد و تولید هم جان نمی گیرد، اگر قرار باشد مثل همیشه شعاری برخورد کرده و فقط دم از تولید ملی و حمایت از سرمایه ایرانی بزنیم، نمی توانیم به اهداف مورد نظر خود برسیم باید برنامه ریزی کرده و هدف گذاری کنیم.

واردات بیش از حد یعنی وابستگی زیاد و این وابستگی در شرایطی که تحریم های ظالمانه علیه ما وضع می شود اصلا به نفع مان نیست، باید تا می توانیم در مسیر خودکفایی و تولید گام برداریم در غیر این صورت خیانت کرده ایم.

نباید فراموش کنیم که مهمترین مطالبات تولیدکنندگان مبارزه با قاچاق کالا و واردات است و باید به این مطالبات به درستی پاسخ داد و اجازه داد که تولیدگر ما در آب و خاک خودش به خوبی فعالیت کند، این درست نیست که 80  درصد کالاهای وارداتی شامل کالاهای مصرفی باشد که تا پیش از این خود ما می توانستیم آن را در کشور تولید کنیم، اینگونه اقدامات که به تولید ملی ضربه می زند باید کنار گذاشته شود.

همچنین قاچاق کالا عاملی است که دست و بال تولیدکننده را می بندد لذا باید سیاستگذاری ها به نحوی باشد که فرصتی در اختیار قاچاقچی ها نباشد.

همان طور که رهبر انقلاب فرموده اند ما هنوز در حوزه اقتصادی نیازمند جهش و تحول هستیم و بی تردید ضرورت ایجاب می کند تا از میزان تصدی گری دولت در بخش اقتصاد کاسته شده و نظارت ها افزایش یابد و از طرف دیگر مسئله اقتصاد مقاومتی مورد عنایت قرار گرفته و برای تحقق آن تلاش شود.

ممانعت از خروج ارز، رونق تولید، بوجود آوردن شغل و تلاش برای افزایش توسعه اقتصادی چند راهکاری است که دولت در عرصه اقتصاد باید آن ها را در دستور کار قرار دهد، قطعا توجه به این راهکارها در کنار قطع کردن دست های پنهان می تواند شرایط مطلوبی را در عرصه اقتصاد برای ما رقم بزند.

در آخر باید بازهم بر این مسئله تاکید کنم که درآمد متکی به نفت همچون سمی مضر برای تولید و اقتصاد کشور محسوب می شود و نباید اجازه بدهیم هرسال بودجه های ما بیشتر به نفت آغشته شود.

تسنیم: ممنون از وقتی که در اختیار ما گذاشتید

من هم از شما ممنونم.

گفت‌وگو از ملیحه زرین پور