راز ماندگاری یک روایت؛ وقتی نویسنده پیش از نوشتن، زندگی را باور میکند
به گزارش خبرگزاری بسیج، برخی کتابها تنها روایت چند صفحه از یک زندگی نیستند؛ آنها پلی میان خاطره و تاریخاند؛ روایتهایی که اگر با تحقیق، باور و عشق نوشته شوند، میتوانند سالها در ذهن مخاطب زنده بمانند و نسلهای مختلف را با قهرمانان این سرزمین پیوند دهند. راضیه تجار، نویسنده شناختهشده ادبیات داستانی و دفاع مقدس، از جمله نویسندگانی است که سالهاست با قلم خود، روایت زندگی شهدا و خانوادههای آنان را به اثری ماندگار تبدیل کرده است.
او که آثار شناختهشدهای همچون «اسم تو مصطفاست»، «اینجا همانجاست»، «مردان خانه من» و «عباس توأم بانو» را در کارنامه خود دارد، باور دارد نوشتن درباره شهدا تنها ثبت یک خاطره یا کنار هم چیدن واژهها نیست؛ بلکه سفری عمیق به دنیای شخصیتهایی است که نویسنده باید پیش از هر چیز، آنها را با تمام وجود باور کند.
تجار درباره روند نگارش کتاب «اسم تو مصطفاست» میگوید برای خلق این اثر تنها به مصاحبههای اولیه اکتفا نکرده است. او در طول نگارش، ارتباط خود را با خانواده شهید ادامه داده، پرسشهای تازهای مطرح کرده و هرجا احساس کرده روایت هنوز کامل نشده، دوباره به سراغ منابع و گفتوگوها رفته است.
به گفته این نویسنده، زمانی که نویسنده وارد جهان شخصیتهایش میشود و با رنجها، امیدها، عشقها و باورهای آنان همذاتپنداری میکند، متن نیز جان میگیرد. او معتقد است آنچه از دل نویسنده برخیزد، بر دل مخاطب نیز خواهد نشست.
وی تأکید میکند که شخصیتهای واقعی دفاع مقدس، ظرفیت بیپایانی برای روایت دارند؛ شخصیتهایی که هر بخش از زندگیشان میتواند الهامبخش یک داستان ماندگار باشد. اما این ظرفیت تنها زمانی به یک اثر هنری تبدیل میشود که نویسنده علاوه بر شناخت دقیق واقعیت، از توانایی روایت، تخیل هنرمندانه و باور قلبی نیز برخوردار باشد.
تجار درباره فرآیند خلق اثر میگوید نوشتن، فرمول مشخصی ندارد و حتی گاهی خود نویسنده نیز از چگونگی شکلگیری یک اثر شگفتزده میشود. او معتقد است هنر را نمیتوان به طور کامل توضیح داد؛ زیرا بخشی از آن حاصل تجربه، احساس، تخیل و لحظه خلق است.
این نویسنده در کتاب «مردان خانه من» تلاش کرده است تصویری از یک زن اصیل ایرانی را به نمایش بگذارد؛ بانویی که با وجود شهادت دو فرزند و بیماری همسر، ستون استوار خانواده باقی میماند و اجازه نمیدهد سختیها بنیان زندگی را فروبپاشد. به اعتقاد او، زنان ایرانی همواره نقش بزرگی در حفظ خانواده و انتقال ارزشها داشتهاند و این ویژگی، بخشی از هویت فرهنگی جامعه ماست.
در کتاب «اینجا همانجاست» نیز تجار زاویهای متفاوت را برای روایت برگزیده است. او اینبار به جای روایت از زبان مادر، پدر شهید را راوی داستان قرار داده است؛ انتخابی که به گفته خودش، تلاشی برای بازتاب احساسات کمتر دیدهشده پدران شهدا بوده است. او باور دارد اندوه خاموش و صبوری پدران نیز بخشی مهم از تاریخ دفاع مقدس است که باید روایت شود.
این نویسنده همچنین نقش تحقیق را در خلق آثار تاریخی و زندگینامهای بسیار مهم میداند. او با اشاره به تجربه نگارش کتاب «یاس کبود» میگوید برای روایت دقیق آن دوره تاریخی، ساعتها مطالعه، جستوجو و بررسی اسناد انجام داده است؛ تلاشی که به باور او، کیفیت و اعتبار اثر را دوچندان کرده است.
تجار در عین حال بر اهمیت تخیل در ادبیات تأکید میکند و میگوید تخیل زمانی ارزشمند است که به تحریف واقعیت منجر نشود. از نگاه او، تخیل میتواند به شخصیتپردازی، فضاسازی و انتقال احساس کمک کند و یک روایت مستند را به اثری ادبی و ماندگار تبدیل سازد.
او که از سال ۱۳۶۷ تاکنون به آموزش داستاننویسی در حوزه هنری مشغول است، بخش مهمی از فعالیتهای خود را به تربیت نسل جدید نویسندگان اختصاص داده و معتقد است آینده ادبیات ایران در گرو پرورش نویسندگانی است که هم مطالعه عمیق داشته باشند و هم با مسئولیتپذیری اجتماعی قلم بزنند.
این نویسنده همچنین به نسل جوان توصیه میکند در انتخاب کتاب، دقت بیشتری داشته باشند و وقت خود را صرف خواندن آثار ارزشمند و ماندگار کنند؛ آثاری که علاوه بر لذت مطالعه، افق نگاه مخاطب را نیز گسترش میدهند.
راضیه تجار معتقد است ادبیات دفاع مقدس هنوز ظرفیتهای فراوانی برای روایت دارد و زندگی شهدا، خانوادههای آنان و انسانهای گمنامی که در بزنگاههای تاریخ نقشآفرین بودهاند، میتوانند الهامبخش نسل امروز باشند. به باور او، هرگاه نویسنده با صداقت، تحقیق، عشق و ایمان قلم بزند، روایتش از مرز زمان عبور خواهد کرد و در حافظه فرهنگی جامعه ماندگار خواهد شد.
