یادبود بزرگان/
آیتالله میرزا باقر قاضی طباطبایی و تربیت یکی از شهدای محراب
آیتالله میرزا باقر قاضی طباطبایی یکی از بزرگان علمای اسلام است که علاوه بر یادگارهای مکتوب، باقیات الصالحاتی به نام آیتالله میرزا محمدعلی قاضی طباطبایی، یعنی نخستین شهید محراب را نیز تربیت کرد.
به گزارش خبرگزاری بسیج از قم، خاندان قاضی طباطبایی از مفاخر علمای حوزههای علمیه و از بزرگان خطّه عالم پرور آذربایجان هستند. خاندان قاضی طباطبایی که از گذشتههای دور از سرزمین وحی به ایران اسلامی هجرت کردهاند، هماره مهد دانش و تقوا و ملجأ و پناهگاه اهل ایمان و دوستداران اهل بیت عصمت و طهارت(ع) بودهاند.
یکی از افراد این خاندان معظم، حاج میرزا باقر قاضی طباطبایی است که در مانند چنین روزی یعنی در شانزدهمین روز از ماه محرم الحرام سال 1285 هجری قمری در شهر تبریز دیده به جهان گشود.
وی از کودکی به علوم دینی و معارف اهل بیت علاقه داشت و تحصیلات مقدماتی و سطح را در تبریز از محضر اساتید معروف آن زمان فرا گرفت.
میرزا باقر در سالهای نخست سومین دهه از زندگیاش، یعنی در حدود 20 سالگی راهی عتبات عالیات شد تا با حضور در حوزه علمیه سامرا و نجف اشرف، از خرمن استادان مشهور آن زمان استفاده کند. وی ابتدا در حوزه درسی میرزای بزرگ، آیتالله سید محمدحسن شیرازی در سامرا حضور یافت و از محضر علمی آن مرجع بزرگ شیعه بهره برد. سپس عازم نجف اشرف شد و سالها از محضر استادان فرزانه در فقه و اصول و اخلاق و عرفان استفاده کرد که از آن جمله میتوان به حضرات آیات میرزا حبیباللّه رشتی، ملامحمدکاظم خراسانی(آخوند خراسانی)، شیخ محمدباقر اصطهباناتی، آخوند ملا اسماعیل قراباغی، محمدفاضل شربیانی، علامه محمدکاظم یزدی، شیخ حسن مامقانی و شریعت اصفهانی اشاره کرد.
و اما یکی از استادانی که میرزا باقر استفادههای فراوانی از وی در اخلاق و عرفان برد، آیت الحق، آیتالله ملا حسینقلی همدانی بود که تاثیرات اخلاقی و عرفانی فراوانی بر میرزا باقر گذارد.
میرزا باقر پس از 6 سال اقامت در نجف، به تبریز مراجعت کرد؛ اما بیش از سه سال تحمل نکرد و دوباره راه حوزه علمیه نجف اشرف را در پیش گرفت تا تحصیلات خود را کامل کند.
آیتالله میرزا باقر قاضی طباطبایی سرانجام در سال 1324 هجری قمری تصمیم گرفت تا به تبریز بازگردد و تشنگان علوم و معارف اهل بیت(ع) را از خرمن دانشهای خود سیراب کند. وی در آن زمان، اجازه نقل روایت و همچنین اجازه اجتهاد را از برخی از استادان خود دریافت کرده بود.
ایشان در تبریز به تدریس و تربیت طلاب و تألیف کتب پرداخت و خدمات دینی و اجتماعی فراوانی انجام داد.
مردم هم به ایشان اقبال نشان دادند و با توجه به اینکه میدانستند وی از مکتب بزرگ درس اخلاق آیتالله آخوند ملاحسینقلی همدانی استفاده کرده و مراتب والایی از خودسازی و تهذیب نفس را طی کرده است، لذا به حضورش میشتافتند و از محضرش بهره میبردند.
باید گفت تواضع، تقوا، مردم داری و حلم، از خصوصیات بارز آن عالم ربانی بود.
میرزا محمدعلی مدرس تبریزی؛ صاحب کتاب «ریحانه الادب» درباره شخصیت آیتالله حاج میرزا باقر قاضی طباطبایی نوشته است:«ایشان از اکابر علمای امامیه عصر حاضر ما است که مراتب سامیه علمیه را با محاسن علم توأم داشت. در اخلاق فاضله کم نظیر و گوی سبقت از دیگران ربوده بود. در نزد عموم طبقات مردم، بسیار محترم و در حدود 40 سال با کمال احترام و عزت و ورع و تقوا و شهامت مشغول انجام همه گونه وظایف علمیه دینیه تدریس و رفع مکروهات ملهوفین بود. تا آخرین لحظه زندگانی خویش، حَبّه و دیناری از وجوهات شرعیه صرف نکرد و با آن همه مراتب سامیه، بسیار حلیم و متواضع بود. از خودستایی، امتناع اکید داشت و اصلاً حرفی راجع به فضل و کمالات خود به زبان نمیآورد.»
و اما آیتالله قاضی طباطبایی در کنار رسیدگی به امور مذهبی و تربیت طلاب، به امور سیاسی نیز اهمیت میداد و در مبارزه با ظلم، نقش آفرین بود. وی فعالیتهای سیاسی خود را از دوران مشروطیت، آغاز کرد و با آغاز حکومت قلدرمآبانه رضاخان نیز به این مبارزات سیاسی علیه حکّام ظالم وقت ادامه داد.
با شروع حکومت رضاخان و اجرای سیاستهای ضد دینی، عالمان آذربایجان هم به مخالفت با او پرداختند که در نتیجه به تبعید شخصیتهای مهم روحانی از منطقه انجامید که تبعید آیتالله میرزا باقر قاضی طباطبایی به تهران هم از آن جمله بود. همچنین هنگامی که ایشان در تبعید به سر میبرد؛ به دستور شهردار وقت تبریز، خانهاش تخریب و ویران شد؛ اما این مسئله هم وی را از تداوم حق گویی و حقیقت جویی باز نداشت.
در تهران هم افراد زیادی و از جمله وزیر دربار پهلوی تلاش کردند تا معظم له را به دیدن رضاخان ببرند تا این دیدار، تداعی نوعی معذرت خواهی را برای حضرت آیتالله داشته باشد، اما ایشان هرگز حاضر به این دیدار نشد و میفرمود:«این بدبخت واقعاً استقلال ندارد؛ هر چه اربابهایش دستور دهند عملی خواهد کرد. حالا چه فایده دارد من ملاقات کنم و نصایحی بکنم.»
ذکر این نکته هم لازم است که آیتالله قاضی طباطبایی همچنین در عرصه نگارش و تألیف هم فعال بود و آثاری از خود به یادگار گذاشت که برخی از آنها به این شرح است:
حاشیهای بر «رسائل» شیخ مرتضی انصاری
حاشیهای بر کتاب «ریاض المسائل»
حاشیهای بر کتاب «فُصول الاصول»
رسالهای در تهذیب نفس
رسالهای در قدرت و علم الهی
الخیارات و اقسامها
الدُّرَر الغرویّه فی الفوائد العِلمیّه
در عین حال، یکی از بهترین یادگارهای ایشان، فرزند شهیدش آیتالله مجاهد سید محمدعلی قاضی طباطبایی است که در سال 1358 هجری شمسی به عنوان نخستین شهید محرابِ بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، توسط منافقان کوردل در تبریز ترور شد و به شهادت رسید.
سرانجام این عالم برجسته و فاضل وارسته، پس از یک عمر تحصیل و تهذیب و تبلیغ و بیان احکام دین، در رجب المرجّب سال 1366 هجری قمری و در سن 81 سالگی، دعوت حق را لبیک گفت و به دیار باقی شتافت.
با انتشار خبر رحلت ایشان، در آذربایجان و به ویژه در تبریز، عزا و تعطیل عمومی اعلام شد و مردم عزادار و سیاه پوش شدند. پس از آن بود که پیکر مطهر آن عالم ربانی پس از تشییعی باشکوه، به قم انتقال یافت و در جوار مرقد نورانی حضرت کریمه اهل بیت(س)، در نزدیکی قبرستان نو به خاک سپرده شد.
حسن شیخ حائری
ارسال نظرات شما
