آستان امامزاده سید اسماعیل(ع) با سبک معماری قرن نهم هجری

به گزارش خبرنگار خبرگزاری بسیج زنجان،آستان امامزاده اسماعیل (علیه السلام) درشهرستان ابهر، بخش مرکزی، شهر ابهر، شناط واقع شده است.

بنای زیبای بقعه امامزاده اسماعیل (علیه السلام) درسمت شمالی شناط قرارگرفته است پلان بنا از بیرون هشت ضلعی می باشدکه از درون به مربع تبدیل گردیده و طول هر ضلع 4/5 متر قابل اندازه گیری است.

در اضلاع هشت گانه به طور قرینه و یک در میان چهار ایوان تعبیه گردیده و هر کدام با یک ورودی با شبستان ارتباط پیدا می نماید، سقف این ایوان ها را قوس های جناغی پوشش نموده است.

شناط درسمت شمالی شهر ابهر قرار دارد که در قدیم مرکز جمعیتی مستقل به شمار می رفته ولی با توسعه و گسترش ابهر و شناط به همدیگرمتصل شده و حکم واحد را پیدا نموده اند.

در شمال شهرستان ابهر، بنای تاریخی و زیبایی وجود دارد که تماماً آجری بوده و گنبد زیبایی بر فراز آن به چشم می خورد که از نوع دو جداره است.

بنای تاریخی و زیبای امام زاده اسماعیل که او را از نوادگان امام حسن مجتبی (علیه السلام) می دانند، دارای تزیینات داخلی و خارجی با ارزشی است.

بر اساس نوشته ی تذکره نویسان، نسب این امامزاده به امام حسن (علیه السلام) می رسد، نمای بنا از بیرون هشت ضلعی و از داخل، مربع است، مصالح بنا تماما از آجر است.

در چهار ضلع اصلی بنا، چهار ایوان قوس جناغی با ورودی هایی به داخل شبستان تعبیه گردیده است، این ایوان ها با مقرنس ها، کار بندی های گچی و گره سازی تزیین شده و در قسمت بالای ورودی ها در هر ضلع، پنجره ی چوبی پر کار و زیبایی کار گذاشته شده است.

اضلاع چهارگانه ی دیگر بنا از بیرون با طاقنماهایی نماسازی شده که در وسط هر کدام، کلمه ی ((الله)) و ((محمد)) را نگاشته اند، داخل بنا با گچکاری در آیینه کاری زیبایی مشتمل بر گل و بوته و طرحهای اسلیمی و جانوری و رنگ و گره سازی تزیین شده است.

در گرداگرد بقعه، سوره ی جمعه به خط ثلث جلی نوشته شده است، بر فراز شبستان، گنبد بسیار زیبایی به سبک دو پوش با قوس پنج و هفت با ساقه ی بلند قرار دارد.

پوشش گنبد توسط کاشی و به رنگ های سفید، مشکی، زرد و سبز اجرا شده است. در این پوشش، علاوه بر کتیبه ی خط کوفی نام ((علی))، طرحهای هندسی نیز کار شده است.

با توجه به سبک معماری می توان گفت که اصل بنا مربوط به قرن نهم هجری است که در دوره ی صفوی، الحاقاتی بدان افزوده شده است، تذکره نویسان، دفن خود امامزاده را به قرن ششم هجری نسبت داده اند.

نسب شریف امامزاده اسماعیل شماع مدفون در شهر زنجان با 9 واسطه به امام حسن مجتبی علیه السّلام منتهی می شود که از قرار ذیل است:

ابوطاهر اسماعیل بن ابی محمد حسن (ابوحسن محمد) بن ابی زید عیسی بن ابی علی محمد بن عبدالله بن احمد بن عبدالله بن علی بن حسن بن زید بن امام حسن مجتبی علیه السّلام.

وی سیدی جلیل القدر و عظیم الشأن بود، او نوادة بزرگوار برادر حضرت عبدالعظیم حسنی مدفون در شهر ری می باشد، نخستین بار نام او را علامه نسابه سید ابوطالب مروزی از اعلام قرن هفتم هجری در کتاب انسابش ذکر می کند و می نویسد او یک پسر به نام ابوزید جعفر داشت که معروف به سرآهنگ (سید بزرگ) بود. از آنجایی که یکی از چشمانش نابینا بود به او ابو زید الاعمی می گفتند .

علامه نسابه ابن طباطبا از اعلام قرن 5 هجری، جد سید اسماعیل یعنی امامزاده ابوعلی محمد بن احمد بن عبدالله بن احمد بن عبدالله را از نخستین مهاجرین حسنی ساکن در «ابهر» ذکر می کند و می نویسد، مادرش فاطمه دختر زید بن عیسی بن زید بن حسین بن زید شهید، فرزند امام زین العابدین علیه السّلام است .

وی می افزاید که وی چهار فرزند به اسامی ابوزید عیسی (جد امامزاده مذکور) و ابوالحسین زید و ابوالحسن علی و ابوعلی حسن داشته است که در ابهر می زیسته و برخی از نوادگان آنان در زنجان مهاجرت نموده اند . بنابراین این امامزاده اسماعیل از طرف جد مادری از سادات حسینی به شمار می آید.

عمیدی نسابه نیز از سکونت ابوزید جعفر و پدرش امامزاده ابوطاهر اسماعیل، در زنجان خبر داده و از آنان تجلیل به عمل می آورد.

در اینکه آیا امامزاده اسماعیل به غیر از جعفر فرزند دیگری داشته باشد در منابع مذکور گزارشی ثبت نشده اما کنیة ابوطاهر مقتضای فرزندی به نام طاهر است؛ از آنجایی که در بقعه کنونی امامزاده اسماعیل شماع، قبور چند تن دیگر از سادت مشاهده می شود، این احتمال که از آنِ همسر و یا دختران او باشد، بعید نیست، زیرا در بیشتر کتب انساب، نام دختران و همسران علویان ذکر نمی شد.

متاسفانه از تاریخ وفات امامزاده اسماعیل، مطلب دقیقی در منابع نیامده است؛ اما با وجود واسطه ها در نسب شریف او می توان احتمال داد که وی در نیمه اول قرن چهارم هجری می زیسته است.