احیای امید در دل کویر؛ بازخوانی نگاه مردمی به بحران آب

به گزارش خبرگزاری بسیج از فارس، نیمی از ذخایر آب زیرزمینی ایران مصرف شده و مردم، خیرین و متخصصان دست‌به‌دست هم دادند تا میراث «پدر علم آبخوانداری» زنده بماند.

در شرایطی که منابع آبی ایران به نقطه هشدار رسیده و نیمی از ذخایر تجدیدناپذیر آب زیرزمینی مصرف شده است، استان فارس با برگزاری نخستین گردهمایی مردمی آب و آبخوان‌داری کشور در فسا، نشان داد که راه برون‌رفت از بحران، نه در شعارهای اداری، بلکه در «مشارکت مردمی و احیای میراث علمی دکتر سیدآهنگ کوثر» نهفته است؛ میراثی که علم را با ایمان، و خاک را با حیات دوباره پیوند می‌زند.

شهرستان فسا پیشگام در احیای فرهنگ آبخوانداری در آبان‌ماه 1404، میزبان رویدادی شد که می‌تواند سرآغاز فصلی تازه در مدیریت آب ایران باشد؛ نخستین گردهمایی مردمی آب و آبخوان‌داری کشور با عنوان «کوثر حیات». این گردهمایی به یاد زنده‌یاد «دکتر سیدآهنگ کوثر، پدر علم آبخوان‌داری ایران» برگزار شد و هدف آن، پیوند دوباره مردم، خیرین، دانشگاه و دولت در مسیر نجات منابع آبی کشور بود.

محمود رضایی کوچی معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار فارس، فرمانداران، مدیران کل دستگاه‌های اجرایی، اساتید دانشگاه، خیرین آبرسان و فعالان جهادی حضور داشتند. برنامه‌ای که با حضور اقشار مختلف از کشاورز تا مهندس و از دانشجو تا مدیر، رنگی از هم‌افزایی ملی به خود گرفت و از «پوستر جایزه ملی کوثر» در پایان مراسم رونمایی شد؛ نمادی از زنده نگه داشتن اندیشه‌های استاد کوثر و ترویج فرهنگ آبخوانداری در سطح ملی.

عزت‌الله جهانخواه فرماندار فسا در این گردهمایی اظهار کرد: آب را با مردم باید نجات داد.

وی با تأکید بر نقش حیاتی مردم در تداوم راه استاد کوثر گفت: احیای طرح‌های آبخوانداری در فسا بدون حضور مردم، خیرین و متخصصان ممکن نیست. آب مسأله‌ای نیست که صرفاً با اعتبارات دولتی حل شود؛ بلکه باید به یک مسئولیت اجتماعی و فرهنگی تبدیل گردد.

جهانخواه با اشاره به تداوم خشکسالی‌ها و کاهش منابع آبی افزود: در کشاورزی، صنعت و حتی مصرف شرب باید فرهنگ درست مصرف نهادینه شود. دکتر کوثر الگویی از دلسوزی و صداقت علمی بود که امروز بیش از همیشه به آن نیاز داریم.

فرماندار فسا همچنین از «همسر زنده‌یاد کوثر، خانم دکتر دوایی» و مجموعه‌هایی همچون «بسیج مهندسین عمران، قرارگاه جهادی تخصصی سحاب و خیرین آبرسان فارس» قدردانی کرد و خواستار تبدیل این حرکت مردمی به الگویی ملی برای مقابله با بحران آب شد.

  بحران پنهان در زیر زمین آمارهای رسمی از افت چشمگیر منابع آبی حکایت دارد 

به گفته‌ مجتبی پاک‌پرور، رئیس ایستگاه تحقیقات آبخوانداری کوثر، میانگین بارندگی کشور در پنجاه سال گذشته از «250 میلی‌متر به 226 میلی‌متر» کاهش یافته است. این روند نزولی در کنار افزایش تعداد چاه‌ها از 350 هزار حلقه به بیش از 700 هزار حلقه، موجب شده است نیمی از ذخایر تجدیدناپذیر آب زیرزمینی کشور مصرف شود.

پاک‌پرور افزود: تغییر اقلیم، تخریب پوشش گیاهی و تبدیل بارش‌های برفی به باران‌های تند و کوتاه، علت افزایش سیلاب‌هاست؛ اما اگر علمی و دقیق مدیریت کنیم، همین سیلاب‌ها می‌توانند منبع حیات باشند، نه تهدید.

او به «گزارش ملی سیلاب‌ها» اشاره کرد که در یازده فصل آن، «غفلت از مدیریت منابع در بالادست» به‌عنوان علت اصلی خسارت‌ها شناخته شده است.

رئیس ایستگاه تحقیقات آبخوانداری کوثر گفت: ما اجازه داده‌ایم سیلاب‌ها در ارتفاعات تقویت شوند و در پایین‌دست خسارت بیافرینند؛ در حالی‌که می‌توانستیم آنها را ذخیره و به حیات زمین بازگردانیم.

از سیلاب تا آبخوان؛ تغییر نگاه به طبیعت

پاک‌پرور با تأکید بر تغییر رویکرد از «نگاه تهدیدی» به «نگاه فرصت‌محور» نسبت به سیلاب‌ها گفت: کشورهایی موفق‌اند که به جای مقابله با طبیعت، با آن هم‌زیستی سازنده برقرار می‌کنند. باید سیلاب را به خدمت گرفت؛ نه از آن گریخت. این فلسفه‌ی آبخوانداری است که دکتر کوثر عمرش را برای اثبات آن صرف کرد.

او افزود: آبخوان‌داری فقط یک علم نیست؛ بلکه فرهنگی است برای آشتی انسان با زمین، و این همان میراثی است که باید در ذهن و رفتار نسل‌های آینده زنده بماند.

دو چهره از ایران آبی

در بخش دیگری از گردهمایی، «محمدمحسن مصلح، مدیرعامل جمع خیرین آبرسان فارس»، تصویری متضاد از وضعیت آب کشور ارائه کرد و گفت: ایران از نظر دسترسی روستاییان به آب آشامیدنی در رتبه نهم جهان قرار دارد؛ اما از نظر تنش آبی و منابع تجدیدپذیر، در رتبه سیزدهم از انتهای جدول جهانی هستیم.

او با استناد به داده‌های سازمان جهانی بهداشت افزود: 87/2 درصد جمعیت روستایی ایران به آب آشامیدنی دسترسی دارند. این موفقیت حاصل سال‌ها تلاش و سرمایه‌گذاری است، اما در مقابل، برداشت بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی، آینده را تهدید می‌کند.

مصلح با هشدار نسبت به از دست رفتن «حدود 20 میلیارد مترمکعب از آب‌های تجدیدپذیر ایران» طی سال‌های اخیر گفت: اگر با برنامه‌ریزی دقیق و نگاه اجتماعی عمل نکنیم، آسیب‌های اقلیمی ما را درگیر بحران‌های غیرقابل بازگشت خواهد کرد.

 مشارکت مردمی؛ ستون نجات آب ایران

مدیرعامل جمع خیرین آبرسان فارس در ادامه با تأکید بر لزوم «هم‌افزایی میان دولت و مردم» گفت: نخستین گام در مدیریت بحران آب، آگاه‌سازی مردم است. باید باور عمومی نسبت به بحران فراتر از شعار باشد. مردم باید بدانند که نقش‌شان فقط در مصرف کمتر خلاصه نمی‌شود، بلکه در مدیریت، ذخیره‌سازی و تصمیم‌سازی هم باید مشارکت کنند.

او خاطرنشان کرد: حذف مردم و تشکل‌های مدنی از فرآیند تصمیم‌سازی، یعنی حذف مؤثرترین ابزار نجات آب کشور. هر طرحی که بدون حضور مردم نوشته شود، محکوم به شکست است.

علم، ایمان و مردم؛ سه‌گانه نجات

به گزارش بسیج، در گفت‌وگو با شرکت‌کنندگان و برگزارکنندگان این گردهمایی، یک پیام مشترک تکرار می‌شد: نجات آب فقط با مردم ممکن است. طرح‌های آبخوان‌داری، به‌ویژه در مناطق خشک فارس، نشان داده‌اند که اگر مردم در تصمیم و اجرا حضور داشته باشند، می‌توان منابع آبی را بازسازی کرد. تجربه‌ی موفق گربایگان فسا، نمونه‌ای از این حقیقت است؛ منطقه‌ای که با مشارکت مردم و هدایت علمی ایستگاه تحقیقات کوثر، توانسته بخشی از منابع زیرزمینی خود را احیا کند.

یاد و راه دکتر سیدآهنگ کوثر در میان سخنرانی‌ها، نام «دکتر سیدآهنگ کوثر» بارها تکرار شد. چهره‌ای که او را نه‌فقط به‌عنوان دانشمند، بلکه به‌عنوان یک مصلح اجتماعی می‌شناسند. دکتر کوثر نخستین کسی بود که «آبخوان‌داری» را به‌عنوان دانشی ملی معرفی کرد و تلاش کرد تا علم و ایمان را در خدمت زمین قرار دهد.

حاضران در گردهمایی تأکید کردند: اگر نگاه انسان‌محور و مردمی دکتر کوثر در دهه‌های گذشته جدی گرفته می‌شد، امروز شاهد فرونشست زمین و خشک شدن تالاب‌ها نبودیم.

رونمایی از پوستر «جایزه ملی کوثر» در پایان همایش، نماد تداوم این مسیر و تجلیل از کسانی بود که در راه حفظ آب و خاک می‌کوشند.

فارس؛ الگوی تاب‌آوری در مدیریت آب

نیما زارع رییس سازمان بسیج مهندسین عمران و معماری فارس با اشاره به اینکه برگزاری این گردهمایی با همکاری گسترده نهادها و مردم نشان داد که فارس می‌تواند به الگوی «تاب‌آوری و نوآوری در مدیریت منابع آب» تبدیل شود گفت: این برنامه به همت مجموعه‌هایی چون: سازمان بسیج مهندسین عمران و معماری فارس، قرارگاه جهادی تخصصی سحاب، مجمع خیرین آبرسان فارس، ایستگاه تحقیقات و آموزش آبخوانداری کوثر (گربایگان فسا) و با همکاری استانداری فارس، اداره کل منابع طبیعی، سازمان آب منطقه‌ای فارس، اداره کل جهاد کشاورزی، نظام مهندسی ساختمان، شرکت‌های آب و فاضلاب استان و شیراز، فرمانداری ویژه فسا، بسیج سازندگی، جمعیت هلال احمر و دانشگاه فسا برگزار شد که این همدلی خود نشان از اتفاقی بزرگ در حوزه آب و آبخوان‌داری در فارس دارد و می‌تواند گامی موثر در جهت رفع بحران آب در استان و حتی کشور قلمداد شد.

برگزاری این گردهمایی با همکاری گسترده نهادها و مردم نشان داد که فارس می‌تواند به الگوی «تاب‌آوری و نوآوری در مدیریت منابع آب» تبدیل شود.

این برنامه به همت مجموعه‌هایی چون: سازمان بسیج مهندسین عمران و معماری فارس، قرارگاه جهادی تخصصی سحاب، مجمع خیرین آبرسان فارس، ایستگاه تحقیقات و آموزش آبخوانداری کوثر (گربایگان فسا) و با همکاری استانداری فارس، اداره کل منابع طبیعی، سازمان آب منطقه‌ای فارس، اداره کل جهاد کشاورزی، نظام مهندسی ساختمان، شرکت‌های آب و فاضلاب استان و شیراز، فرمانداری ویژه فسا، بسیج سازندگی، جمعیت هلال احمر و دانشگاه فسا برگزار شد. در پایان مراسم، از خیرین و فرهنگ‌سازان و جهادگران عرصه آب تقدیر شد؛ کسانی که در سکوت و بی‌ادعایی، بخشی از رنج کم‌آبی را از دوش مردم برداشته‌اند.

... و کلام آخر: آب، مسئله‌ای فراتر از سیاست آنچه در فسا رقم خورد، صرفاً یک گردهمایی نبود؛ بلکه «اعلام یک مدل جدید حکمرانی آب» بود؛ مدلی که محور آن نه صرفاً بودجه دولتی، بلکه «باور مردم و مسئولیت جمعی» است. بحران آب، مسئله‌ای فنی یا اداری نیست؛ مسئله‌ای تمدنی است. تمدنی که اگر بخواهد زنده بماند، باید یاد بگیرد با زمین آشتی کند. به تعبیر یکی از سخنرانان مراسم: «دکتر کوثر به ما یاد داد آب را نباید فقط در آزمایشگاه جست‌وجو کرد؛ آب را باید در دل مردم و فرهنگ زندگی‌شان زنده نگه داشت.»

انتهای پیام/