از بحران تا خیزش؛ ضرورت شکل‌گیری «انقلاب آبی» در ایران

محمدصالح مقدسی، مسئول کارگروه تخصصی آب و محیط‌زیست سازمان بسیج مهندسین عمران و معماری فارس، مسئول قرارگاه جهادی تخصصی سحاب (ستاد حکمرانی آب) و دبیر اجرایی همایش مردمی آب و آبخوان‌داری «کوثر حیات» و بزرگداشت مرحوم دکتر سیدآهنگ کوثر در گفت‌وگو با خبرگزاری بسیج در شیراز، به تشریح نیاز امروز به انقلاب آبی در کشور پرداخت که مشروح این گفت‌وگو بدین شرح است:

سؤال: نخستین گردهمایی مردمی آب و آبخوان‌داری کشور در فسا با استقبال گسترده برگزار شد. از نگاه شما، پیام اصلی این رویداد چه بود؟

- پیام این گردهمایی، «بازگشت به مردم و بازگشت به علم بومی» بود. ما سال‌هاست که از واقعیت آب در ایران فاصله گرفته‌ایم؛ از دانشی که در دل خاک و ذهن دانشمندان بزرگی چون زنده‌یاد دکتر سیدآهنگ کوثر نهفته بود.

ایشان به ما آموخت که اگر به جای مقابله با طبیعت، با آن هم‌زیستی کنیم، زمین دوباره زنده خواهد شد.

گردهمایی «کوثر حیات» در واقع یک اعلام موضع مردمی بود در برابر بحران کم‌آبی. ما گفتیم که این بحران فقط با بودجه و پروژه حل نمی‌شود؛ با «ایمان، همکاری، خیرخواهی و نوآوری» باید آن را درمان کرد.

سؤال: شما از «انقلاب آبی» سخن گفتید. منظورتان از این مفهوم چیست؟

- وقتی نیمی از ذخایر تجدیدناپذیر آب زیرزمینی کشور مصرف شده و بارندگی‌ها هر سال کاهش می‌یابد، دیگر نمی‌توان با روش‌های قدیمی پیش رفت.

ما به یک «انقلاب فکری و عملی در مدیریت آب» نیاز داریم.

انقلاب آبی یعنی همه مردم، از کشاورز تا استاد دانشگاه، از خیر تا استارتاپ و فناور، از روحانی مسجد تا فعال رسانه‌ای؛ احساس کنند نجات آب، وظیفه‌ی شخصی و ملی آن‌هاست.

یعنی بازتعریف رابطه‌ی جامعه با آب؛ اینکه آب را فقط کالایی برای مصرف ندانیم، بلکه آن را «مسئولیت مشترک» خود بدانیم.

در این انقلاب، جای هر کس مشخص است: نخبگان علمی، برای پژوهش و راهکار؛ استارتاپ‌ها و فناوران، برای نوآوری و ابزارهای نو؛ خیرین و نیکوکاران، برای پشتیبانی مالی و تجهیزاتی؛ اصحاب رسانه، برای فرهنگ سازی و بسیج‌کنندگی مردمی؛ و مردم برای اجرای واقعی در میدان.

سؤال: نقش مردم و خیرین را در این مسیر چگونه می‌بینید؟

- بدون تعارف باید بگویم که «حکمرانی آب بدون مردم شکست می‌خورد».

سال‌ها طرح و نقشه و بودجه آمد، اما چون مردم در آن سهم نداشتند، پایدار نماند. امروز زمان آن است که مردم در خط مقدم احیای آب قرار گیرند.

خیرین و نیکوکاران نیز سرمایه‌ی اجتماعی این حرکت‌اند. همان‌گونه که در حوزه سلامت و مدرسه‌سازی حضور داشتند، اکنون باید در عرصه آب نیز وارد شوند؛ چرا که آینده‌ی زندگی همه‌ی ما به این عنصر گره خورده است.

ما در قرارگاه سحاب معتقدیم هر روستا و منطقه‌ای که مردمش پای کار بیایند، می‌تواند با الگوی آبخوانداری و با هزینه‌ای اندک، سفره‌های زیرزمینی خود را احیا کند.

این همان مدلی است که دکتر کوثر به آن ایمان داشت؛ مدلی مبتنی بر مردم، علم و تجربه.

سؤال: در سخنان‌تان به استارتاپ‌ها و شرکت‌های فناور اشاره کردید. چه نقشی برای آن‌ها قائل هستید؟

- دوران شعار گذشته است. امروز باید فناوری و نوآوری را به خدمت آب درآوریم.

هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، سامانه‌های پایش رطوبت و داده‌های مکانی، همه می‌توانند ابزارهای نجات زمین باشند.

استارتاپ‌ها می‌توانند به کشاورزان آموزش دهند، به نهادهای اجرایی مشاوره بدهند و داده‌های دقیق تولید کنند.

ما در سحاب آمادگی کامل داریم که «پلتفرم همکاری مشترک میان نخبگان علمی، استارتاپ‌ها و نهادهای اجرایی» ایجاد کنیم تا ایده‌ها به عمل تبدیل شوند.

انقلاب آبی بدون حضور جوانان فناور و دانشگاه‌های خلاق تحقق نمی‌یابد.

سؤال: قرارگاه جهادی تخصصی سحاب چه مأموریتی در این میان بر عهده دارد؟

- سحاب در واقع «ستاد حکمرانی آب» در بستر جهاد مردمی است.

محورهای فعالیت سحاب عبارت است از:

1. «علم و فناوری»  یعنی پژوهش، مستندسازی و آموزش دانش آبخوانداری و آبخیزداری.

2. «اجرای میدانی و عملیاتی»  اجرای طرح‌های کوچک و کم‌هزینه با مشارکت مردم و خیرین در نقاط بحرانی.

3. «فرهنگ‌سازی و جهاد رسانه‌ای»  ترویج فرهنگ درست مصرف و احیای نگاه دینی و اخلاقی به آب.

ما در این محورها آماده‌ایم به صورت ویژه با دانشگاه‌ها، نهادهای دولتی، تشکل‌های مردمی و فعالان رسانه‌ای همکاری کنیم. هدف سحاب این است که از یک «حرکت محدود استانی» به یک «شبکه ملی جهادی و علمی» در حوزه حکمرانی آب تبدیل شود.

سؤال: آیا از نظر علمی و پژوهشی نیز برنامه‌ای برای توسعه آبخوانداری دارید؟

- بله. با همکاری ایستگاه تحقیقات آبخوانداری کوثر در فسا، طرح‌هایی برای «احیای دانش بومی و مستندسازی تجربه‌های موفق داخلی» آغاز کرده‌ایم.حتماً  در ادامه متن یک مصاحبه تفصیلی رسانه‌ای و حرفه‌ای با محمدصالح مقدسی تنظیم شده است. لحن آن تلفیقی از گفت‌وگوی خبری و بیانیه تحلیلی است تا برای انتشار در خبرگزاری‌ها، رسانه‌های رسمی یا نشریات محیط‌‌زیستی کاملاً مناسب باشد.

دکتر کوثر سال‌ها پیش ثابت کرد که می‌توان با علم و کمترین هزینه، بیشترین بهره را از آب باران و سیلاب گرفت.

ما می‌خواهیم این دانش را به زبان امروز  با داده، مدل‌سازی، و فناوری‌های نو  بازتولید کنیم.

هدف ما این است که در هر استان، یک «پایلوت ملی آبخوانداری مردمی» ایجاد شود تا کشور مسیر بازسازی منابع آبی خود را به‌صورت نظام‌مند طی کند.

سؤال: نقش رسانه‌ها را در این مسیر چگونه ارزیابی می‌کنید؟

رسانه‌ها، ستون چهارم انقلاب آبی‌اند.

اگر مردم ندانند چه بر سر منابع آب آمده، هیچ طرحی به نتیجه نمی‌رسد. ما نیازمند جهاد رسانه‌ای آب هستیم؛ رسانه‌ای که از شعار فاصله بگیرد و روایتگر تلاش‌های علمی و مردمی باشد.

سحاب از همه رسانه‌ها، خبرنگاران و مستندسازان دعوت می‌کند تا در این جهاد حضور یابند. هر گزارش، هر مستند و هر روایت از تجربه‌های موفق مردمی، می‌تواند جرقه‌ای برای تغییر در یک منطقه باشد.

ما در کشور بیش از 85 میلیون نفریم و برای رسیدن به پایان بحران آب نیاز داریم که هر نفر به سهم خود در این حرکت بزرگ قدم بردارد؛ درواقع به جای این که هرکس تقصیر را به فرد دیگری حواله دهد و یا منتظر باشد دولت گره ای را باز کند؛ نیاز داریم که 85 میلیون «مَن» در کشور حرکت جهادی‌اش را آغاز و تا رسیدن به قله امتداد بخشد.

سؤال: به عنوان دبیر اجرایی همایش «کوثر حیات»، آینده این حرکت را چگونه می‌بینید؟

-همایش «کوثر حیات» فقط یک گردهمایی نبود؛ آغاز یک مسیر بود.

ما می‌خواهیم این همایش را به جریان دائمی تبدیل کنیم؛ جریانی که هر سال در نقاط مختلف کشور برگزار شود، تا دانش، تجربه و انگیزه میان استان‌ها تبادل گردد.

مرحوم دکتر کوثر به ما یاد داد که «سیلاب را تهدید ندانیم، بلکه فرصت بدانیم».

امروز هم ما باور داریم که بحران آب می‌تواند فرصت بازسازی ملی باشد، اگر با هم‌افزایی مردم، خیرین، دانشگاه‌ها و رسانه‌ها همراه شود.

جمع‌بندی گفت‌وگو

مقدسی با تأکید بر اینکه «هیچ ملتی با ناامیدی زنده نمی‌ماند»، سخنان خود را چنین به پایان می‌برد:

«بحران آب، میدان ناامیدی نیست؛ میدان جهاد است».

ما باید با ایمان به توان مردم، با علم و فناوری، و با فرهنگ درست مصرف، زمین را دوباره زنده کنیم و قرارگاه سحاب نیز در این مسیر با تمام ظرفیت علمی، اجرایی، رسانه‌ای حقوقی و فرهنگی خود آماده است که دست خود را در برابر همه نهادها و مردم برای پیوستن به انقلاب آبی ایران پیش آورده و این حرکت عظیم را همگام با مردم شریف و فرهنگ‌ساز ایران قوی قدم بردارد.

انتهای پیام/