شاید خیلی کتابخوان نباشیم؛ اما کتاب نخوان هم نیستیم!

بر اساس اعلام کتابخوانه‌های عمومی استان اردبیل، آمار رسمی در خصوص میزان مطالعه مردم این استان در دسترس نیست اما به گفته مدیرکل این نهاد، مردم اردبیل شاید خیلی کتابخوان نباشند اما کتاب نخوان هم نیستند.

خبرگزاری بسیج، اردبیل: در خیابان‌های اردبیل، هنوز می‌توان تصویر نوجوانانی را دید که کتابی در دست دارند و در سکوت کتابخانه‌های قدیمی شهر، ورق‌های کاغذ صدای آرامی از زندگی می‌دهند. اما این تصویر همیشه پررنگ نبوده است؛ گاهی کتابخانه‌ها نیمه‌خالی مانده‌اند و گاهی پروژه‌های فرهنگی در پیچ‌وخم وعده‌ها گرفتار شده‌اند.کتاب در اردبیل، تنها یک کالای فرهنگی نیست؛ روایت هویت و حافظه جمعی مردمی است که قرن‌ها با شعر و ادب زیسته‌اند. ۲۴ آبان، سالروز رحلت آیت‌الله علامه طباطبایی که به عنوان گرامیداشت کتاب و کتابخوانی ثبت شده، فرصتی است تا دوباره به این پرسش اساسی برگردیم: چرا کتاب باید در زندگی روزمره ما جایگاهی ویژه داشته باشد؟ مطالعه تنها ورق زدن چند صفحه کاغذ نیست؛ روایت روشن کردن چراغی است در تاریکی ذهن. هر کتابی که خوانده می‌شود، پنجره‌ای تازه به جهان می‌گشاید و انسان را از محدودیت‌های روزمره فراتر می‌برد. در اردبیل، جایی که تاریخ و فرهنگ در هم تنیده‌اند، کتاب می‌تواند همان پلی باشد که نسل امروز را به میراث دیروز و امید فردا پیوند می‌دهد.وقتی کودکی در کتابخانه‌ای کوچک، نخستین داستان زندگی‌اش را می‌خواند، در حقیقت بذر دانایی در دل جامعه کاشته می‌شود. این بذر اگر به بار بنشیند، می‌تواند آینده‌ای متفاوت برای شهر و استان رقم بزند؛ آینده‌ای که در آن آگاهی، جایگزین ناآگاهی و فرهنگ، سپری در برابر آسیب‌های اجتماعی خواهد بود.

کتاب سلاحی مطمین و کارآمد

نوراله جعفری، یکی از کارشناسان حوزه فرهنگ در اردبیل می‌گوید: «کتاب، سلاحی مطمئن در برابر هجوم محتواهای سطحی و زودگذر است. در روزگاری که رسانه‌های نوین و محصولات سرگرمی لحظه‌ای، ذهن‌ها را به سمت مصرف‌گرایی فرهنگی سوق می‌دهند، تنها کتاب است که می‌تواند عمق اندیشه را حفظ کند و انسان را به تأمل وادارد.»او ادامه می‌دهد: «هر صفحه کتاب، فرصتی برای بازاندیشی و هر کتابخانه، سنگری در برابر فراموشی فرهنگی است. اگر جامعه‌ای به کتاب تکیه کند، در برابر موج‌های گذرا و بی‌ریشه فرهنگی مقاوم خواهد بود.»روایت تاریخی کتاب و کتابخوانی در اردبیلاردبیل، شهری با پیشینه فرهنگی و مذهبی غنی، از دیرباز جایگاه ویژه‌ای برای کتاب و مطالعه داشته است. تاریخ کتابفروشی در این استان به بیش از ۱۲۰ سال پیش بازمی‌گردد؛ زمانی که نخستین کتابفروشان در بازارهای سنتی شهر فعالیت خود را آغاز کردند و کتاب را به کالایی فرهنگی و ارزشمند در زندگی مردم بدل ساختند.اردبیل در طول تاریخ، خاستگاه شاعران و نویسندگان نامدار بوده است. حضور چهره‌های ادبی و فرهنگی در این شهر، کتاب و کتابخوانی را به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی فرهنگی مردم تبدیل کرده است. حتی امروز نیز نویسندگان و پژوهشگران اردبیلی در عرصه‌های مختلف ادبی و علمی فعال‌اند و میراث گذشته را ادامه می‌دهند.کتاب در اردبیل نه تنها ابزار آموزش، بلکه حافظه جمعی مردم بوده است. از نسخه‌های خطی و مذهبی در مساجد و مدارس قدیمی گرفته تا کتابخانه‌های عمومی امروز، همگی نشان می‌دهند که مطالعه و کتابخوانی در این شهر ریشه‌ای تاریخی دارد و بخشی از فرهنگ بومی آن است.

مردم چقدر کتاب می‌خوانند؟پروانه رضاقلی‌زاده، مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان اردبیل با بیان اینکه آمار مشخصی در خصوص میزان دقیق سرانه مطالعه در استان وجود ندارد، می‌گوید: فضای مطالعاتی استان ۵۱ هزار متر مربع است که متناسب با جمعیت استان سرانه آن ۲/۵ متر مربع برای هر ۱۰۰ نفر است. استان اردبیل از نظر سرانه مطالعه در رده‌های میانی کشور قرار دارد و در حالت کلی شاید خیلی کتاب‌خوان نباشیم اما کتاب‌نخوان هم نیستیم.به گفته وی، ۵ پروژه نیمه تمام در استان وجود دارد که تکمیل آن‌ها قرار است ۴۰۱۸ متر مربع به فضای مطالعاتی استان بیافزاید.۹۲ کتابخانه عمومی در اردبیل فعالیت می‌کندمدیرکل کتابخانه‌های اردبیل در تبیین وضعیت موجود کتابخانه‌های استان بیان می‌کند: در استان ما ۹۲ باب کتابخانه وجود دارد که شامل ۴۹ باب شهری، ۱۹ روستایی و ۱۴ باب مشارکتی است. مجموعاً یک میلیون جلد کتاب در کتابخانه‌های استان موجود است و در این میان کتاب‌های خاص ارزشمندی شامل ۴۶ نسخه خطی، ۱۸۲ چاپ سنگی، ۳۸۳ چاپ سربی، ۵ سند تاریخی و ۴۲ نسخه اُپست است.رضا قلی‌زاده ادامه می‌دهد: در حال حاضر ۶۴ هزار نفر عضو کتابخانه‌های عمومی استان اردبیل هستند که معادل ۵ درصد جمعیت با سواد این استان محسوب می‌شود.بر اساس اعلام کتابخانه‌های عمومی استان اردبیل، مردم طی سال جاری تاکنون ۴۰۰ هزار جلد کتاب را به امانت برده‌اند.

چگونه جامعه کتابخوان داشته باشیم؟

مسعود حامدی، کارشناس فرهنگی استان در خصوص ترویج کتابخوانی در سطح جامعه بیان می‌کند: برای رواج کتابخوانی در جامعه، باید کتاب را از قفسه‌های کتابخانه به متن زندگی مردم آورد. کتاب زمانی اثرگذار می‌شود که در مدرسه، خانه، محل کار و حتی در فضای مجازی حضور داشته باشد. اگر مطالعه به بخشی از سبک زندگی تبدیل شود، دیگر نیاز به اجبار و تبلیغ نیست؛ مردم خودشان به سمت کتاب می‌روند.»او ادامه می‌دهد: «نخستین گام، ایجاد دسترسی آسان به کتاب است؛ کتابخانه‌های عمومی باید به پایگاه‌های اجتماعی تبدیل شوند، جایی که خانواده‌ها بتوانند در کنار هم مطالعه کنند. دومین گام، جذاب کردن کتاب برای نسل جوان است؛ با برگزاری جشنواره‌های کتاب، مسابقات مطالعه و معرفی کتاب‌های روز به زبان ساده می‌توان علاقه‌مندی ایجاد کرد. و در نهایت، رسانه‌ها باید کتاب را به یک موضوع روزمره بدل کنند؛ همان‌طور که درباره ورزش یا سینما صحبت می‌شود، کتاب هم باید در گفت‌وگوی عمومی حضور داشته باشد.»این کارشناس فرهنگی تأکید می‌کند: «کتاب، سلاحی مطمئن در برابر سطحی‌نگری فرهنگی است. اگر جامعه‌ای به کتاب تکیه کند، در برابر موج‌های گذرا و بی‌ریشه فرهنگی مقاوم خواهد بود.»