«شهربانو صفری»؛بانوی مجتهده گیلانی که پیش از انقلاب،سنگر آموزش دینی زنان ایران را بنا نهاد

به گزارش خبرگزاری بسیج گیلان ،هما اکبری:در تاریخ معاصر ایران، نام بانوانی می‌درخشد که با ایمان، پشتکار و دغدغه‌های فرهنگی توانستند در برابر جریان‌های مسلط زمانه بایستند و هویت زن مسلمان ایرانی را پاس دارند

«شهربانو صفری»مجتهده گیلانی،با تأسیس نخستین مکتب دینی ویژه بانوان در ایران، نه‌تنها نسل تازه‌ای از زنان عالم و آگاه را تربیت کرد، بلکه زمینه‌ساز بیداری فکری و فرهنگی زنان در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی شد.

مریم صادقی‌پری پژوهشگر و مدرس دانشگاه، در جمع خبرنگاران گیلان با تشریح ابعاد شخصیتی، علمی و مبارزاتی «شهربانو صفری»این بانوی مجتهده را یکی از چهره‌های کمتر شناخته‌شده اما تأثیرگذار تاریخ معاصر ایران دانست.

از کودکی پرمخاطره تا شکل‌گیری شخصیت علمی

به گفته صادقی‌پری،«شهربانو صفری» متولد۱۳۰۸ در گیلان ،که در حدود چهار سالگی و به‌دنبال ناامنی‌های ناشی از فعالیت بلشویک‌ها در رشت، به همراه خانواده به تهران مهاجرت کرد.

 پدر وی،«حسن صفری»، از تجار خوش‌نام حوزه میوه بود که بنا بر اسناد تاریخ شفاهی، در سال‌های سخت جنگ جهانی دوم نقش مهمی در کمک به معیشت مردم تهران ایفا کرد و با توزیع رایگان نان و قند، مرهمی بر رنج‌های عمومی جامعه گذاشت.

«شهربانو صفری »تحصیلات رسمی خود را تا پایه هشتم در مدرسه «حسنات» یا «ژاله» تهران ادامه داد و در سنین نوجوانی ازدواج کرد، اما این ازدواج مانعی برای مسیر علمی او نشد. با تغییر جهت از آموزش رسمی به جلسات دینی و مکتبی، مسیر زندگی او وارد مرحله‌ای تازه شد.

نقطه عطف ؛ورود به محافل تفسیر و علوم قرآنی

پژوهشگرو مدرس دانشگاه با اشاره به حضور نخست شهربانو صفری در کلاس تفسیر قرآن خانم مدرسی در خیابان نعمتیه تهران اظهار کرد:این مقطع، سرآغاز تحولی بنیادین در مسیر علمی و فکری اش بود. در اواخر دهه ۳۰ و هم‌زمان با گسترش مظاهر بی‌بندوباری فرهنگی در پایتخت، شهربانو صفری با دغدغه حفظ هویت دینی زنان، تصمیم به مهاجرت به مشهد گرفت.

مشهد؛ تولد یک جریان دینی زنانه

صادقی‌پری با بیان اینکه اقامت شهربانو در مشهد نقطه آغاز شکل‌گیری یک جریان نوین آموزشی برای بانوان بود،گفت: شهربانو صفری منزل شخصی خود را به محفل آموزش تفسیر قرآن و علوم دینی ویژه بانوان تبدیل کرد؛ اقدامی که با استقبال گسترده زنان مشهدی مواجه شد و به‌سرعت آثار اجتماعی و فرهنگی آن نمایان گشت، گستره فعالیت‌های او به‌حدی رسید که دو تن از علمای برجسته مشهد، آیت‌الله العظمی میلانی و آیت‌الله سیدحسن قمی، از وی خواستند نهادی رسمی برای آموزش دینی بانوان تأسیس کند، نهادی که بعدها به نام «مکتب عصمتیه» شناخته شد.

«مکتب عصمتیه»نخستین مکتب دینی بانوان ایران

وی با تأکید بر اینکه مکتب عصمتیه در سال ۱۳۴۰ تأسیس شد،تصریح کرد:این مکتب، نخستین مرکز رسمی آموزش دینی بانوان در ایران بود؛ آن هم در شرایطی که سیاست‌های رسمی کشور در مسیر ترویج الگوی زن غربی حرکت می‌کرد. این اقدام، جهادی فرهنگی و تاریخی در برابر پروژه غربی‌سازی زن ایرانی به‌شمار می‌رفت، بر خلاف پیشنهاد برخی علما برای تأمین هزینه‌ها، شهربانو صفری با اتکا به توان شخصی و ارتباطات اجتماعی خود، هزینه‌های مکتب را تأمین کرد و تمامی اموالش را در زمان حیات وقف فعالیت‌های دینی و آموزشی کرد.

شبکه‌ای گسترده از تربیت زنان مؤمن

پژوهشگر و مدرس دانشگاه با بیان اینکه مکتب عصمتیه در اوج فعالیت خود، بیش از ۳۰۰ شاگرد مستقیم تربیت کرد و شبکه‌ای متشکل از ۳۵ شعبه در سراسر ایران و یک شعبه در بحرین ایجاد شد، اضافه کرد: این مکتب در شهرهایی چون مشهد، خرمشهر، اهواز، یزد، شاهرود، سمنان، بجنورد و فارس نقش‌آفرینی مؤثری داشت.

وی با بیان اینکه نخستین شعبه پس از مشهد در خرمشهر تأسیس شد، گفت:خرمشهر، شهری که بعدها زنان تربیت‌یافته این مکتب، در دوران دفاع مقدس نقش‌آفرینی برجسته‌ای داشتند، خواهران جهان‌آرا از جمله شاگردان این مکتب بودند و زمینه‌های فرهنگی مقاومت زنان خرمشهر از همین بستر شکل گرفت.

مقابله فرهنگی با رژیم پهلوی

صادقی پری با اشاره به اسناد ساواک افزود:فعالیت‌های مکتب عصمتیه به‌قدری گسترده و اثرگذار بود که تحت کنترل شدید ساواک قرار گرفت. در گزارش‌های امنیتی، بارها به نقش این مکتب در آگاهی‌بخشی سیاسی و دینی بانوان اشاره شده است. در این جلسات، تحلیل‌های عاشورایی، تفسیر قرآن و تطبیق مفاهیم دینی با شرایط زمانه ارائه می‌شد.

وی تصریح کرد:در نهایت، رژیم پهلوی در سال ۱۳۵۵ دستور تعطیلی مکتب عصمتیه را صادر کرد، اما شهربانو صفری حتی پس از تعطیلی رسمی، فعالیت‌های خود را به‌صورت غیررسمی و خانگی ادامه داد.

فراتر از مرزها؛ از ایران تا بحرین

پژوهشگر و مدرس دانشگاه با اشاره به فعالیت‌های بین‌المللی این بانوی مجاهد اظهار کرد: شهربانو صفری در سفر به بحرین، طی ۲۱ روز بیش از ۳۰۰ زن و دختر جوان را آموزش داد و پس از آزمون، ۱۰ نفر از برگزیدگان را برای تدریس تربیت کرد. وی پس از بازگشت به ایران، متعهد شد معلمان دینی برای استمرار آموزش به آن منطقه اعزام کند.

میراث ماندگار یک مجاهد فرهنگی

وی گفت: شهربانو صفری با تربیت صدها زن مؤمن، آگاه و انقلابی، بستر فرهنگی لازم برای پیروزی انقلاب اسلامی را فراهم کرد. او تا واپسین روزهای حیات رژیم پهلوی، آینده‌نگرانه بر ضرورت برنامه‌ریزی فرهنگی پس از انقلاب تأکید داشت و همواره آموزش زنان را کلید تحول اجتماعی می‌دانست.

به گزارش بسیج ،پس از ۸۴ سال زندگی پربرکت، سرانجام در سال ۱۳۹۲ در مشهد مقدس چشم از جهان فروبست؛ این بانوی عالمه وصیت کرده بودند که در قم تدفین شوند و مراسم تشییع پیکر ایشان با حضور اقشار مختلف مردم به سمت حرم حضرت فاطمه معصومه(س) برگزار شد و سپس بر آستان مقدس کریمه اهل بیت(ع) طواف داده شد و در گلزار شهدای شیخان قم به خاک سپرده شد.