شاهکار بی‌نظیر مهندسی آب ایران در تالار افتخارات جهان
قزوین_به گزارش بسیج، شاهکاری از مهندسی دیرینه ایران زمین، نام خود را در فهرست میراث مهندسی آب جهان ثبت کرد. قنات تاریخی «فضلعلی‌خان» در بخش خرمدشت شهرستان تاکستان، با گذراندن مراحل دقیق کارشناسی بین‌المللی، موفق به دریافت عنوان معتبر «سازه آبیاری دارای ارزش میراث جهانی» از سوی کمیسیون بین‌المللی آبیاری و زهکشی (ICID) شد.
این قنات که مسیر آن از روستای ضیاآباد آغاز شده و تا محدوده شهرستان بوئین‌زهرا امتداد می‌یابد، با قدمتی حدود دو هزار سال، تنها یک مجرای آبی نیست، بلکه یک سامانه هوشمند و دوکاره است. این قنات «هوابین» علاوه بر انتقال آب شیرین به مزارع، به طور طبیعی نقش «زهکش» آبهای سطحی را نیز ایفا می‌کند و در حقیقت نمایانگر درک عمیق سازندگان آن از منطقه است.
مصاحبه خبرنگار بسیج با مجری پرونده ثبت؛ از شگفتی پروفسور بهنیا تا معماری آجری ضربدری
دکتر شیما کبیری، دکترای مهندسی منابع آب، رئیس کمیته منطقه ای آبیاری و زهکشی قزوین و مجری اصلی پرونده ثبت این قنات در ذیل برنامه ICID، در گفت‌وگوی تفصیلی با خبرگزاری فارس، جزئیات خواندنی این اثر و مسیر ثبت آن را تشریح کرد.
وی که از سال ۱۳۹۴ بر روی این قنات مطالعه کرده، در توصیف بی‌نظیر بودن آن گفت: «از همان ابتدا برایم روشن بود که با سازه‌ای استثنایی روبرو هستم. مرحوم پروفسور عبدالکریم بهنیا، پدر علم قنات ایران، پس از بازدید شخصی فرمودند: «چنین قناتی را نه در ایران، بلکه در جهان ندیده‌ام». این جمله، گواهی بر یگانگی این اثر است.»
کبیری به یک ویژگی معماری خارق‌العاده اشاره کرد: «این قنات دارای دیواره‌ها و سقفی تماماً آجری است. اما نکته حیرت‌انگیز، چیدمان آجرهای سقف به صورت «ضربدری» است. این تکنیک پیشرفته، نشان‌دهنده دانش والای سازندگان در استحکام‌بخشی و دوام سازه و شاهکار مهندسی آب در دل زمین است.»
راه طولانی ثبت: از ملی تا جهانی
این پژوهشگر حوزه آب، فرآیند ثبت را این گونه توضیح داد: «اولین گام، ثبت ملی این اثر پس از جمع آوری اسناد و مدارک مربوط به قنات با کمک اهالی روستای رادکان در دی‌ماه ۱۴۰۰ بود. پس از آن، و با تلاش کمیته منطقه‌ای آبیاری و زهکشی قزوین و حمایت شرکت آب منطقه‌ای قزوین، پرونده ثبت جهانی آن با تکمیل فرم‌های تخصصی برنامه WHIS آماده شد.»
وی افزود: «پرونده پس از بررسی در کمیته ملی ایران، به کمیسیون بین‌المللی ICID ارسال و نهایتاً در سال ۲۰۲۰ میلادی (۱۳۹۹ شمسی) به همراه سه سازه تاریخی دیگر کشورمان در فهرست میراث جهانی آبیاری جای گرفت. تاکنون از سراسر جهان حدود ۱۶۰ سازه و با این ثبت، ۱۰ سازه از ایران در این فهرست معتبر حضور دارند.»
کبیری در ادامه به وضعیت نشان‌های جهانی اشاره کرد: «لوح و تندیس اصلی مطابق آیین‌نامه در کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران نگهداری می‌شود و نسخه کپی به زودی برای نگهداری به دبیرخانه کمیته منطقه‌ای آبیاری و زهکشی در قزوین ارسال خواهد شد.»
احیای میراث و افق گردشگری
شیما کبیری با بیان اینکه این قنات «گنجینه‌ای تمام‌عیار برای کل مردم ایران» است، از برنامه‌های آتی خبر داد: «با محوریت کمیته منطقه‌ای و شرکت آب منطقه ای و همکاری اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان، به زودی مراسمی شایسته در سطح استان برای پاسداشت این موفقیت ملی برگزار می‌شود.»
وی تأکید کرد: «ثبت جهانی میراث آبیاری، پایان راه برای این قنات نیست، بلکه آغاز مسیری برای حفاظت، معرفی و بهره‌برداری خردمندانه از این اثر است. قنات فضلعلی‌خان پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یک مقصد برجسته گردشگری علمی و تاریخی دارد و می‌تواند نقش مهمی در توسعه پایدار منطقه ایفا کند.»
قنات تاریخی فضلعلی خان واقع در بخش خرمدشت شهرستان تاکستان، با پیگیری و تلاش کمیته منطقه‌ای آبیاری و زهکشی قزوین و با حمایت شرکت آب منطقه‌ای قزوین، پس از تکمیل و ارسال مستندات فنی و تاریخی به کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران، در سال ۲۰۲۰ میلادی (۱۳۹۹ شمسی) که به دلیل شیوع بیماری کرونا، نشست شورای اجرایی بین‌المللی ICID (IEC-71) به‌صورت مجازی و در دفتر مرکزی این کمیسیون در دهلی‌نو، هند برگزار شد، به همراه سه سازه تاریخی دیگر ایران در فهرست سازه‌های آبیاری میراث جهانی (WHIS) به ثبت رسیده که این ثبت موضوعی کاملا متفاوت با ثبت جهانی یونسکو بوده و صرفا بر اساس دانش آبیاری که مرتبط با کشاورزی می باشد، انجام شده است.
تهیه گزارش : رقیه مرادی
یادداشت | فرشاد عالی
۵۲ مدال؛ وقتی سرمایه انسانی از سرمایه مالی جلو می‌زند
یادداشت / حسین زارع
شکست حصر آبادان؛ از حماسه مقاومت تا نصرت در برابر محاصره‌های نوین
یادداشت| روایتی از حماسه جهادی بسیجیان در جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان
