تحلیل رابطه شکاف سواد رسانه ای و محدودیت دسترسی همگانی به اینترنت بین‌الملل در شرایط جنگ ترکیبی
به گزارش خبرگزاری بسیج از البرز، امین عالمی مهر کارشناس فرهنگ و رسانه، در یادداشتی با عنوان «تحلیل رابطه شکاف سواد رسانه ای و محدودیت دسترسی همگانی به اینترنت بین الملل در شرایط جنگ ترکیبی» آورده است که
در عصر کنونی، فضای مجازی به صحنه اصلی درگیری های شناختی و جنگ نرم میان قدرت های جهانی تبدیل شده است.
برخلاف تصور رایج که دسترسی به اینترنت بین الملل را یک «حق عام» خطی می داند، در دانش ژئوپلیتیک ارتباطات، دسترسی باز و بدون فیلتر به شبکه های فراملی، تابع متغیر های پیچیده ای همچون بلوغ سواد رسانه ای جمعیت، ثبات امنیتی داخلی و شدت تهدیدات برون مرزی است.
در این چارچوب، ناترازی میان سطح سواد رسانه ای عموم مردم، به ویژه نسل جوان، و حجم جنگ شناختی دشمنان، یکی از دلایل اصلی سیاست های محدود سازی دسترسی همگانی در برهه های بحرانی به شمار می رود.
سواد رسانه ای صرفا توانایی استفاده از ابزار های دیجیتال نیست، بلکه ظرفیت ارزیابی انتقادی محتوا، تشخیص الگوهای تحریک احساسی و پیش‌بینی پیامد های بلندمدت رفتار جمعی آنلاین را نیز در بر می گیرد.
داده های علوم شناختی و رفتارشناسی اجتماعی نشان می دهد که قشر نوجوان و جوان، به دلیل شکل نگیری ناقص قشر پیشانی مغز که مسئول کنترل تکانه و ارزیابی ریسک است و نیز وابستگی شدید به تایید اجتماعی همسالان، بیش از دیگران در معرض آسیب پذیری نسبت به الگوریتم های تحریک عاطفی قرار دارند.
این ضعف ساختاری، بستر مناسبی برای دشمنان فراهم می کند تا از طریق ابزار هایی همچون واژه های توخالی اما انگیزشی، تولید محتوای دروغین با شاخص های اغراق شده از فقر و بیکاری و نیز وعده های غیرواقعی درباره آزادی های بی‌قید، ذائقه مطالبات اجتماعی را رادیکالیزه کرده و جوانان را به سمت ماجراجویی خیابانی سوق دهند.
تجربه محدودیت دسترسی به پلتفرم های فرامحلی مانند تلگرام، واتساپ و اینستاگرام، پدیده ای جدید نیست.
این شبکه ها پیش از این نیز به دلیل ناتوانی در تطابق با حاکمیت ملی داده ها و سوءاستفاده ابزاری از فضای اطلاع رسانی کشور، با محدودیت مواجه شده بودند.
نکته مهم آن است که عموم مردم حتی در آن دوره نیز از طریق ابزارهای نقض محدودیت، امکان دور زدن این سیاست ها را داشتند.
بنابراین، هیچ گاه وضعیتی با عنوان اینترنت ملی آزاد و بدون محدودیت برای همه مردم وجود نداشته و آنچه تغییر کرده، تنها میزان سهولت دسترسی و هزینه دور زدن این محدودیت ها بوده است.
در شرایط جنگ ترکیبی فعال، نقش ابزار های رسانه ای از انتقال اطلاعات فراتر رفته و به سطح فرماندهی میدانی آشوب تغییر می کند.
شواهد تحلیل های امنیتی نشان می دهد که در حوادث ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴، شبکه های اجتماعی بین‌المللی به جای ایفای نقش اطلاع‌رسانی، به سکوی سازماندهی لحظه ای ناآرامی ها تبدیل شدند.
الگوریتم های توصیه گر این سکوها نیز به‌طور سیستماتیک محتوای حاوی وعده آزادی بدون قید و تحریک به قانون‌شکنی در حوزه پوشش و رفتار را به خوراک کاربران جوان تزریق می کردند.
در چنین فضایی، از آنجا که بخش قابل توجهی از جامعه توان تشخیص میان اعتراض به شرایط معیشتی، که مسئله ای واقعی اما قابل حل از مسیر های داخلی است، و پروژه براندازی با شعارهای آرمان شهری خارج از الگوی زیستی جامعه ایرانی را ندارد، هرگونه دسترسی باز و بدون نظارت به اینترنت بین‌الملل می‌تواند به منزله واگذاری کنترل فضای روانی جامعه به دشمنانی باشد که ابزار رسانه ای و بستر اثرگذاری خود را در اختیار دارند.
در چنین شرایطی، سیاست بهینه آن است که دسترسی به اینترنت بین‌الملل به گروه های دارای سواد رسانه ای سطح بالا محدود شود.
این افراد، از جمله متخصصان فرهنگی و امنیت سایبری، تحلیلگران سیاسی، دیپلمات های رسانه ای و روزنامه نگاران حرفه ای، می توانند از این فضا برای اهدافی نظیر تبلیغات متقابل و روایت سازی دقیق، آگاهی بخشی فرامرزی و نیز شنود راهبردی و تحلیل محتوای خصمانه استفاده کرد.
محدودیت کنونی دسترسی عموم مردم به اینترنت بین‌الملل، نه یک سیاست سرکوب گرانه، بلکه اقدامی بهداشت شناختی در زمان همه گیری جنگ شناختی است.
تا زمانی که شکاف میان سطح سواد رسانه ای جامعه و توانمندی دشمن در تولید محتوای فریبنده و آشوب زا باقی است، منطق امنیت اقتضا می کند که فضای مجازی بین‌الملل در انحصار گروه های متخصص و مسئولانه کار قرار گیرد.
با این حال، رشد سواد رسانه ای عمومی، آموزش تحلیل محتوای الگوریتمی و تقویت زیرساخت های اینترنت ملی با محتوای غنی و جذاب، راهبردهای بلندمدتی هستند که می‌توانند در آینده امکان بازنگری در این محدودیت ها را فراهم آورند.
یادداشت | فرشاد عالی
۵۲ مدال؛ وقتی سرمایه انسانی از سرمایه مالی جلو می‌زند
یادداشت / حسین زارع
شکست حصر آبادان؛ از حماسه مقاومت تا نصرت در برابر محاصره‌های نوین
یادداشت| روایتی از حماسه جهادی بسیجیان در جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان
