زنگ خطر جمعیت به صدا درآمده است

به گزارش خبرگزاری بسیج از همدان، بابک بختیاری در دومین جلسه شورای اندیشه‌ورزی جوانی جمعیت که در اتاق رصد وضعیت جمعیت اداره کل ثبت احوال همدان برگزار شد، با تأکید بر ضرورت نگاه واقع‌بینانه به مسئله جمعیت اظهار کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز داریم مقوله جمعیت را فارغ از نگاه‌های احساسی بررسی کنیم، چرا که نگاه احساسی نه‌تنها ما را به نتیجه نمی‌رساند بلکه مانع تحلیل دقیق و سیاست‌گذاری مؤثر خواهد شد.

وی افزود: اگر وضعیت جمعیتی امروز کشور را با دهه ۵۰ و ۶۰ مقایسه کنیم، به طور قطع شرایط نگران‌کننده خواهد بود، اما باید توجه داشت که تحلیل وضعیت جمعیتی نیازمند مقایسه‌های دقیق، علمی و متناسب با واقعیت‌های امروز جامعه است.

مدیرکل ثبت احوال استان همدان با اشاره به نظریات جدید علوم سیاسی درباره مؤلفه‌های قدرت گفت: در نظریات نوین، سه مؤلفه اصلی قدرت شامل جمعیت، سرزمین و دولت مقتدر با ملت منسجم تعریف شده است، ایران با مساحت بیش از یک میلیون و ۶۰۰ هزار کیلومتر مربع، جمعیتی نزدیک به ۹۰ میلیون نفر و ظرفیت‌های گسترده انسانی و طبیعی، از جایگاه مهمی در جهان برخوردار است.

وی با بیان اینکه همه دشمنی‌ها و فشارهایی که علیه کشور ما وجود دارد، ناشی از ظرفیت‌ها و پتانسیل بالای جمهوری اسلامی ایران برای رشد، جهش و پیشرفت است، ادامه داد: ایران کشوری برخوردار از منابع غنی و ظرفیت‌های فراوان است و به تعبیر معروف «آنچه خوبان همه دارند» را یکجا در اختیار دارد.

بختیاری با تأکید بر اینکه مسئله جمعیت تنها به فرزندآوری محدود نمی‌شود، خاطرنشان کرد: اگر به دنبال حفظ پایداری جمعیت هستیم، علاوه بر افزایش موالید باید به حفظ و نگهداشت نیروی انسانی نیز توجه جدی داشته باشیم.

وی تصریح کرد: هرچند امید به زندگی در کشور افزایش یافته و این موضوع غیرقابل انکار است، اما باید دید سالانه چه تعداد از هموطنان بر اثر آلودگی هوا، تصادفات و سوانح جاده‌ای جان خود را از دست می‌دهند؛ آن هم در شرایطی که بخش عمده قربانیان این حوادث در سنین ازدواج و فرزندآوری قرار دارند.

مدیرکل ثبت احوال استان همدان افزود: همه عوامل مرتبط با جمعیت باید در کنار یکدیگر دیده شود و نمی‌توان صرفاً بر موضوع فرزندآوری تمرکز کرد اما از عواملی همچون مهاجرت، اشتغال، امنیت روانی و اقتصادی غفلت کرد.

وی با اشاره به مهاجرت جوانان گفت: عمده افرادی که مهاجرت می‌کنند، چه مهاجرت داخلی و چه مهاجرت به خارج از کشور، در سنین ازدواج و فرزندآوری قرار دارند، اگر جوان شغل، امنیت شغلی و امید به آینده داشته باشد، قطعاً در محیط زندگی خود باقی خواهد ماند.

بختیاری همچنین بر ضرورت ایجاد اطمینان خاطر برای خانواده‌ها تأکید کرد و گفت: خانواده‌ای که تصمیم به فرزندآوری می‌گیرد باید مطمئن باشد که از سوی دولت و حاکمیت مورد حمایت قرار می‌گیرد، این حمایت نباید مقطعی و کوتاه‌مدت باشد، بلکه باید تداوم داشته باشد.

وی ادامه داد: کار اصلی پس از تولد فرزند آغاز می‌شود و اگر خانواده احساس کند پس از تولد کودک رها می‌شود، طبیعی است که نسبت به فرزندآوری دچار تردید شود، امروز تا حدودی این اطمینان خاطر در جامعه کاهش یافته است.

مدیرکل ثبت احوال استان همدان با اشاره به تغییر شرایط اجتماعی و فرهنگی کشور نسبت به گذشته اظهار کرد: شرایط امروز جامعه به هیچ عنوان با دهه‌های گذشته قابل مقایسه نیست و مسائل اقتصادی نیز بدون تردید بر موضوع جمعیت و فرزندآوری تأثیرگذار است.

وی افزود: اگر فرزندآوری تنها در میان اقشار ضعیف جامعه افزایش یابد، این مسئله می‌تواند در آینده مشکلات بیشتری ایجاد کند و بار مضاعفی بر نهادهای حمایتی تحمیل شود؛ در حالی که خانواده‌هایی با توان اقتصادی مناسب نیز وجود دارند که تمایلی به فرزندآوری ندارند.

بختیاری با اشاره به ظرفیت‌های مرکز رصد جمعیت ثبت احوال گفت: داشبوردهای تحلیلی متنوعی در این مرکز وجود دارد که هر یک از آنها قابلیت ساعت‌ها بحث و تحلیل را دارد؛ ثبت احوال آمادگی دارد داده‌های آماری را در اختیار جامعه دانشگاهی، پژوهشگران و کارشناسان قرار دهد تا تحلیل‌های دقیق‌تری از وضعیت جمعیتی ارائه شود.

وی خاطرنشان کرد: دولت‌ها و ملت‌های موفق، آنهایی هستند که به داده‌های صحیح و دقیق دسترسی دارند و بر اساس تحلیل علمی تصمیم‌گیری می‌کنند.

مدیرکل ثبت احوال استان همدان با اشاره به سیاست‌های گذشته کنترل جمعیت اظهار کرد: سال‌ها شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» در جامعه ترویج شد و امروز دقیقاً با پیامدهای آن روبه‌رو هستیم، اکنون اگر قرار است سیاست «فرزند بیشتر، زندگی بهتر» جایگزین شود، باید بتوانیم این موضوع را به‌صورت منطقی و اقناعی برای مردم تبیین کنیم.

وی افزود: اقناع افکار عمومی کاری بسیار تخصصی و زمان‌بر است و نیاز به تیم‌های حرفه‌ای و متخصص در حوزه فرهنگی و اجتماعی دارد.

بختیاری با اشاره به قانون جوانی جمعیت اظهار کرد: این قانون، قانون خوبی است اما به تنهایی نمی‌تواند راهگشا باشد و با توجه به تغییر شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور، نیازمند بازنگری جدی است.

وی تصریح کرد: بخشی از جامعه هدف همچنان به مشوق‌های قانونی و اقتصادی توجه دارد و نمی‌توان اثر این مشوق‌ها را نادیده گرفت.

مدیرکل ثبت احوال استان همدان گفت: امید است با همکاری دستگاه‌های اجرایی، حوزه زنان، دانشگاه علوم پزشکی، رسانه‌ها و صدا و سیما، شرایطی فراهم شود تا کشور به سمت جمعیتی جوان، پویا و فعال حرکت کند.

وی با اشاره به الگوهای رفتاری جامعه در حوزه فرزندآوری گفت: واقعیت این است که جامعه از الگوی ذهنی خودش تبعیت می‌کند، نه الزاماً از الگوهایی که ما طراحی می‌کنیم.

بختیاری افزود: در استان همدان و در سطح کشور، معمولاً بین ازدواج و تولد نخستین فرزند چهار تا پنج سال فاصله وجود دارد و همین الگو در فاصله بین فرزندان نیز مشاهده می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: از سال ۱۳۹۵ استان همدان وارد روند کاهش موالید شده و با وجود برخی اقدامات، هنوز نتوانسته‌ایم از این وضعیت خارج شویم، هرچند در برخی سال‌ها شدت کاهش کمتر شده، اما همچنان روند کلی نزولی است.

مدیرکل ثبت احوال استان همدان با اشاره به کاهش تعداد موالید در کشور گفت: سال ۱۴۰۳ نخستین سال پس از چهار دهه بود که تعداد موالید کشور به کمتر از یک میلیون نفر رسید؛ موضوعی که زنگ خطر جدی برای آینده جمعیتی کشور محسوب می‌شود.

وی تأکید کرد: اقدامات فرهنگی نیازمند صبر، حوصله و استمرار است و نمی‌توان انتظار داشت جامعه در مدت کوتاه تغییر رفتار دهد.

بختیاری گفت: لازم است از فضای صرف برگزاری جلسات و همایش‌ها فاصله بگیریم و به سمت اقدامات مسئله‌محور و حل‌مسئله حرکت کنیم؛ زیرا تأکید استاندار و مجموعه حاکمیت نیز بر این است که خروجی اقدامات باید واقعی، ملموس و اثرگذار باشد، نه صرفاً نمادین و تشریفاتی.

*رصد آنلاین جمعیت در دستور کار ثبت احوال

معاون فناوری اطلاعات ثبت احوال همدان نیز با تشریح عملکرد مرکز رصد جمعیت استان، گفت: این مرکز از اوایل سال ۱۴۰۴ با هدف ارتقای کیفیت تحلیل و ارائه آمارهای جمعیتی راه‌اندازی شد و گام مهمی در مسیر هوشمندسازی خدمات ثبت احوال و پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌های کلان کشور به شمار می‌رود.

جمشیدی پناهی ضمن تبریک هفته جمعیت اظهار کرد: مرکز رصد جمعیت یک بستر نوین برای پردازش و تحلیل داده‌های حیاتی شامل چهار واقعه اصلی ولادت، وفات، ازدواج و طلاق است که با بهره‌گیری از داده‌های ثبتی، امکان پایش مستمر تحولات جمعیتی را در سطوح شهرستانی، استانی و کشوری فراهم می‌کند.

وی افزود: مدیران و برنامه‌ریزان با استفاده از این سامانه می‌توانند تصویر دقیق و روشنی از وضعیت جمعیتی کشور در اختیار داشته باشند و سیاست‌گذاری‌ها را بر پایه شواهد آماری انجام دهند.

معاون فناوری اطلاعات ثبت احوال همدان ادامه داد: داده‌های خام ثبت احوال با استفاده از نرم‌افزارهای تحلیلی پردازش شده و در قالب داشبوردهای تعاملی، نمودارهای گرافیکی و گزارش‌های قابل فهم ارائه می‌شود؛ موضوعی که علاوه بر افزایش سرعت دسترسی به اطلاعات، موجب ارتقای دقت و شفافیت گزارش‌ها نیز شده است.

وی با اشاره به نقش این مرکز در تصمیم‌سازی مدیران اجرایی گفت: مرکز رصد جمعیت استان با ارائه گزارش‌های تحلیلی مستمر می‌تواند به عنوان یک بازوی تخصصی پشتیبان برای دستگاه‌های اجرایی و نهادهای مختلف عمل کند و ارائه گرافیکی اطلاعات نیز باعث شده داده‌های پیچیده برای تمامی سطوح مدیریتی و مخاطبان قابل فهم‌تر باشد.

پناهی با بیان اینکه این سامانه در حال نزدیک شدن به بلوغ کامل است، خاطرنشان کرد: آمارها و اطلاعات جمعیتی به‌روز شده و امیدواریم در سال‌های آینده بتوانیم سامانه را به مرحله‌ای برسانیم که امکان رصد آنلاین و لحظه‌ای جمعیت کشور فراهم شود.

وی در تشریح اهداف کلی اتاق وضعیت جمعیت استان اظهار کرد: در گذشته داده‌های خام متعددی در اختیار داشتیم که تحلیل آنها پیچیده بود، اما اکنون این داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای تحلیلی به نمودارهای گرافیکی و داشبوردهای مدیریتی تبدیل شده تا با یک نگاه بتوان چشم‌انداز وضعیت جمعیتی کشور و استان را مشاهده و روندهای گذشته تا وضعیت فعلی را بررسی کرد.

پناهی افزود: مرکز رصد جمعیت در چهار بخش اصلی ولادت، وفات، ازدواج و طلاق فعالیت می‌کند و نمای کلی جمعیت را در سطوح مختلف مورد ارزیابی قرار می‌دهد.

وی با اشاره به شاخص‌های حوزه ولادت گفت: نرخ باروری کل استان همدان از ۱.۵۸ در سال ۱۴۰۰ به ۱.۳۴ در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است. در سطح کشور نیز استان سیستان و بلوچستان با نرخ باروری ۲.۶۱ بالاترین و استان گیلان با ۰.۸ پایین‌ترین نرخ باروری را در سال ۱۴۰۴ داشته‌اند.

معاون فناوری اطلاعات ثبت احوال همدان ادامه داد: روند تعداد ولادت در کشور و استان همدان از سال ۱۳۹۴ به بعد کاهشی بوده است؛ به‌طوری‌که تعداد ولادت در استان همدان از ۳۰ هزار و ۶۴۵ مورد در سال ۱۳۹۰ با نرخ خام ولادت ۱۷.۵ به ۱۸ هزار و ۶۱۵ ولادت با نرخ خام ۱۰.۱ در سال ۱۴۰۴ رسیده است.

وی با اشاره به رتبه شهرستان‌های استان در نرخ باروری گفت: شهرستان رزن با نرخ باروری ۱.۷۴ رتبه نخست استان را دارد و شهرستان درگزین با نرخ ۰.۹۷ در رتبه دهم قرار گرفته است.

پناهی همچنین درباره میانگین سن فرزندآوری اظهار کرد: میانگین سن مادران در نخستین فرزندآوری در استان همدان ۲۷.۴ سال و میانگین سن پدران ۳۳.۵ سال است. در کشور نیز پایین‌ترین سن مادران مربوط به سیستان و بلوچستان با ۲۲.۸ سال و بالاترین مربوط به تهران با ۳۰.۸ سال است.

وی افزود: در سطح شهرستانی، کمترین میانگین سن مادران در نخستین فرزندآوری مربوط به شهرستان کبودراهنگ با ۲۳.۶ سال و بیشترین مربوط به شهرستان همدان با ۲۸.۷ سال است. همچنین در بخش پدران، کبودراهنگ با میانگین ۳۲.۱ سال کمترین و درگزین با ۳۴.۲ سال بیشترین میانگین سن را ثبت کرده‌اند.

معاون فناوری اطلاعات ثبت احوال همدان درباره متوسط تعداد فرزندان گفت: متوسط تعداد فرزندان برای مادران دارای فرزند در استان همدان دو فرزند است؛ در حالی که این رقم در سیستان و بلوچستان ۳.۱ و در گیلان ۱.۶ فرزند است.

وی همچنین به فاصله بین ازدواج و تولد نخستین فرزند اشاره کرد و گفت: متوسط فاصله بین ازدواج تا تولد فرزند اول در استان همدان پنج سال است. این فاصله در سیستان و بلوچستان ۲.۶ سال و در تهران ۵.۵ سال ثبت شده است.

پناهی ادامه داد: در شهرستان همدان متوسط فاصله بین ازدواج تا تولد فرزند اول ۵.۴ سال و در اسدآباد ۴.۲ سال است.

وی درباره فاصله بین فرزندان نیز اظهار کرد: متوسط فاصله بین تولد فرزند اول و دوم و همچنین دوم و سوم در استان همدان به حدود ۶.۵ تا ۶.۸ سال رسیده که نسبت به سال‌های گذشته افزایش داشته است.

معاون فناوری اطلاعات ثبت احوال همدان در بخش دیگری از سخنانش به آمار وفات اشاره کرد و گفت: در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ به دلیل شیوع کرونا شاهد افزایش نرخ وفات بودیم و از سال ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ نیز روندی صعودی در نرخ خام وفات مشاهده می‌شود.

وی افزود: نرخ خام وفات در استان همدان ۶.۹ است. در سطح کشور استان گیلان با ۷.۸ بیشترین و سیستان و بلوچستان با ۳.۹ کمترین نرخ وفات را دارند. در میان شهرستان‌های استان نیز نهاوند با نرخ ۷.۸ رتبه نخست و کبودراهنگ با ۴.۸ پایین‌ترین نرخ وفات را ثبت کرده‌اند.

پناهی میانگین سن وفات در استان را ۶۷.۸ سال اعلام کرد و افزود: این شاخص نیز در سطح استانی و شهرستانی به‌صورت تفکیکی قابل بررسی و تحلیل است.

وی در ادامه به وضعیت ازدواج و طلاق در استان اشاره کرد و گفت: تعداد ازدواج‌ها در استان همدان از ۲۱ هزار و ۶۳۸ مورد در سال ۱۳۹۲ به ۹ هزار و ۶۳۲ مورد در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته و نرخ خام ازدواج نیز از ۱۲.۵ به ۵.۲ رسیده است.

معاون فناوری اطلاعات ثبت احوال همدان افزود: تعداد طلاق نیز از ۳هزار و ۸۶ مورد در سال ۱۳۹۲ به ۳هزار و ۷۳۱ مورد در سال ۱۴۰۴ رسیده و نرخ خام طلاق از ۲.۲ به ۲ کاهش یافته است.

وی ادامه داد: در سطح کشور، استان کردستان با نرخ خام ازدواج ۶.۵ بالاترین و استان سمنان با نرخ ۴ پایین‌ترین نرخ ازدواج را دارند. همچنین در حوزه طلاق، سیستان و بلوچستان با نرخ ۰.۷ کمترین و کردستان با نرخ ۲.۸ بیشترین نرخ خام طلاق را ثبت کرده‌اند.

پناهی خاطرنشان کرد: در بین شهرستان‌های استان همدان، اسدآباد با نرخ ۲.۴ رتبه نخست طلاق و درگزین با نرخ ۰.۹ کمترین نرخ طلاق را دارد.

وی درباره میانگین سن ازدواج گفت: میانگین سن نخستین ازدواج در استان همدان برای مردان ۲۸.۹ سال و برای زنان ۲۳.۷ سال است.

معاون فناوری اطلاعات ثبت احوال همدان افزود: میانگین سن طلاق برای زنان در استان همدان ۳۳.۶ سال و برای مردان ۳۹.۲ سال است. همچنین متوسط دوام زندگی مشترک در استان ۱۰.۹ سال برآورد شده که این شاخص در شهرستان کبودراهنگ ۸.۷ سال و در شهرستان همدان ۱۱.۷ سال است.

وی در پایان تأکید کرد: هدف نهایی ثبت احوال از راه‌اندازی مرکز رصد جمعیت، ایجاد امکان تحلیل سریع، دقیق و علمی تحولات جمعیتی و کمک به سیاست‌گذاری مؤثر در حوزه جوانی جمعیت و آینده‌نگری جمعیتی کشور است.

انتهای پیام/