اینجا عشق را با «قوربان پایی» به در خانه عروس می‌برند

در سطح استان اردبیل به خصوص در بین عشایر شاهسون دشت مغان همچنان «قوربان پایی» می‌فرستند؛ گوسفندی که آیینه بسته، پای پیاده به در خانه عروس می‌رود تا بگوید: سنت، هنوز نفس می‌کشد.

خبرگزاری بسیج - اردبیل: گوسفندی را می‌بینید که با آیینه‌های کوچک، تورهای رنگی و روبان‌های شاد تزیین شده است این حیوان نه برای مسابقه که هدیه‌ای است عاشقانه برای نوعروسی که تازه به جمع فامیل پیوسته است. اینجا خبری از کارت‌های اعتباری و هدیه‌های لوکس شهری نیست؛ رسمی است به نام «قوربان پایی» که ریشه در باورها و سنت‌های کهن عشایر شاهسون دارد.در آستانه عید سعید قربان، عشایر شاهسون دشت مغان استان اردبیل، آیین‌های ویژه‌ای دارند که در کمتر جایی از ایران می‌توان مشابه آن را دید یکی از زیباترین و احساسی‌ترین این سنت‌ها، «قوربان پایی» نام دارد؛ هدیه‌ای نمادین و پرمعنا از سوی خانواده داماد به عروس جوان که در دوران نامزدی یا تازه‌عروسی تقدیم می‌شود.

این هدیه تنها یک گوسفند قربانی نیست «قوربان پایی» شامل مجموعه‌ای کامل از ملزومات زندگی و نشانه‌های محبت است؛ یک گوسفند یا بره چاق و سالم برای قربانی، دست‌کم چند دست لباس نو، یک جفت کفش زیبا و گاهی اوقات زیورآلات یا پارچه‌های فاخر هر یک از این اجزا، نماد تعهد خانواده داماد برای تأمین نیازهای اولیه عروس در زندگی جدید است.اما آنچه این رسم را تماشایی می‌کند، تزیین گوسفند است حیوان را بادقت تمام می‌شویند و پشم‌هایش را مرتب می‌کنند. سپس آیینه‌های کوچک، تورهای رنگی، روبان‌های قرمز و سبز و گاهی زنگوله‌های ظریف به گردن و پشتش می‌بندند این کار دو معنا دارد؛ نخست، شادی و شادمانی برای عروس خانم و دوم، دفع چشم‌زخم و بلا با استفاده از آیینه که در فرهنگ‌های کهن ایران زمین ریشه دارد.

زمان دقیق ارسال این هدیه، روزهای منتهی به عید قربان یا خود روز عید است خانواده داماد، «قوربان پایی» را با تشریفات خاصی به خانه عروس می‌فرستند. معمولاً چند نفر از مردان فامیل، گوسفند تزیین شده را همراه با بسته‌های لباس و کفش به درب‌خانه عروس می‌برند و با خواندن صلوات و شعارهای شادی‌آور، هدیه را تقدیم می‌کنند.پس از تحویل هدیه، نوبت به قربانی‌کردن می‌رسد گوسفند در روز عید قربان، ترجیحاً توسط خود داماد یا بزرگ خانواده‌اش ذبح می‌شود گوشت آن به سه بخش تقسیم می‌گردد: یک‌سوم برای خانواده عروس، یک‌سوم برای خانواده داماد و یک‌سوم به نیازمندان و همسایگان این تقسیم، یادآور فلسفه اصلی قربانی در اسلام است؛ یعنی کمک به فقرا و تحکیم پیوندهای خویشاوندی.

آنچه «قوربان پایی» را از مهریه یا شیربها متمایز می‌کند، جنبه «عاطفی–آیین‌گرایانه» آن است این هدیه، یک تعهد قانونی نیست؛ بلکه هدیه‌ای نمادین برای ابراز شادی و تبریک به عروس بابت ورود به جمع ایل و طایفه است در فرهنگ شاهسون، فرستادن قوربان پایی نشانه «قدرشناسی» از عروس و خانواده‌اش محسوب می‌شود.این آیین هرگز محدود به چادرهای عشایری شاهسون نبوده است. «قوربان پایی» در سراسر منطقه آذربایجان، چه در دشت مغان، چه در اردبیل و حتی شهرهای کوچک و روستاهای این خطه، جایگاهی ریشه‌دار دارد. خانواده‌های شهری نیز با افتخار این سنت را حفظ کرده‌اند؛ البته با تغییراتی متناسب با زندگی مدرن. امروزه در شهرها، گاهی به‌جای گوسفند زنده، معادل ریالی آن یا هدایایی همچون طلا و فرش به عروس تقدیم می‌شود، اما نام «قوربان پایی» و روح اصلی آن - یعنی هدیه‌دادن به عروس در عید قربان - همچنان پابرجاست.

برخلاف تصور که سنت‌ها با شهری شدن کم‌رنگ می‌شوند، «قوربان پایی» در آذربایجان نه‌تنها فراموش نشده که به شکلی پویا بازتولید شده است نسل جوان تحصیل‌کرده و شهرنشین امروز نیز هنگام نامزدی یا عروسی، انتظار این هدیه نمادین را دارند. خاطرات فرستادن «قوربان پایی» از سوی پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها، هنوز در خانواده‌های آذربایجانی نقل محافل است این آیین تبدیل به بخشی از هویت فرهنگی منطقه شده و در هر خانه، چه چادر عشایری و چه آپارتمان شهری، با شوروشوق خاصی برگزار می‌شود. در دنیایی که هدیه‌ها به کارت‌های اعتباری و لینک‌های خرید اینترنتی بدل شده‌اند، هنوز در آذربایجان مردمانی هستند که گوسفندی را آینه‌بندی می‌کنند و با پای پیاده (با ماشین)، محبت را تا در خانه عروس می‌برند. باشد که این آیین‌های شیرین، رنگ فراموشی نبینند.