بزرگ‌ترین پناهگاه کل و بز خوزستان در معرض تهدید شعله‌ها

منطقه حفاظت‌شده چهل‌پا در شهرستان اندیمشک یکی از ارزشمندترین زیست‌بوم‌های طبیعی استان خوزستان به شمار می‌رود. این منطقه نه‌تنها به دلیل تنوع زیستی قابل توجه، بلکه به سبب میزبانی از بزرگ‌ترین جمعیت کل و بز وحشی استان، جایگاهی ویژه در نظام حفاظت از طبیعت ایران دارد. اظهارات سرپرست اداره حفاظت محیط زیست اندیمشک درباره مخاطرات آتش‌سوزی در این منطقه، بار دیگر اهمیت مدیریت پیشگیرانه و آمادگی عملیاتی در مناطق حساس طبیعی را برجسته می‌کند. 

چهل‌پا؛ پناهگاه حیات وحش خوزستان 

منطقه چهل‌پا از جمله زیستگاه‌های کوهستانی مهم در شمال خوزستان است که به دلیل شرایط طبیعی خاص، محیط مناسبی برای زندگی گونه‌های ارزشمند جانوری فراهم کرده است. حضور جمعیت قابل توجه کل و بز وحشی، که از گونه‌های شاخص حیات وحش ایران محسوب می‌شوند، اهمیت حفاظتی این منطقه را دوچندان کرده است. این گونه‌ها برای تأمین غذا، پناهگاه و تولیدمثل به پوشش گیاهی و مراتع منطقه وابستگی مستقیم دارند و هرگونه آسیب به این منابع می‌تواند بقای آنها را با تهدید مواجه سازد. 

علاوه بر کل و بز، مناطق کوهستانی مشابه معمولاً زیستگاه پرندگان شکاری، خزندگان، پستانداران کوچک و گونه‌های گیاهی بومی نیز هستند که در یک شبکه پیچیده اکولوژیکی با یکدیگر ارتباط دارند؛ بنابراین آسیب به یک بخش از این اکوسیستم، آثار زنجیره‌ای بر سایر اجزای آن خواهد داشت. 

وقوع حریق در چهل‌پا می‌تواند به بحران تبدیل شود

سرپرست اداره حفاظت محیط زیست اندیمشک با اشاره به اهمیت منطقه حفاظت‌شده چهل‌پا گفت: این منطقه با وسعتی حدود ۱۸ هزار هکتار از سال ۱۳۸۹ به‌عنوان یکی از مناطق چهارگانه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست به ثبت رسیده و از مهم‌ترین زیستگاه‌های کل و بز در استان خوزستان به شمار می‌رود. 

رنجبر ادامه داد: منطقه حفاظت‌شده چهل‌پا به دلیل برخورداری از بیشترین جمعیت کل و بز استان و همچنین شرایط خاص توپوگرافی و ساختار کوهستانی تنگوان، در صورت وقوع آتش‌سوزی با چالش‌های جدی در زمینه دسترسی و اجرای عملیات اطفای حریق مواجه است. 

وی تأکید کرد: پیش‌بینی تمهیدات لازم، افزایش آمادگی نیرو‌های عملیاتی و تأمین تجهیزات مورد نیاز برای پیشگیری و مقابله با حریق در این عرصه‌های طبیعی، با توجه به وابستگی گونه‌های جانوری منطقه به پوشش گیاهی و مراتع، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. 

آتش‌سوزی؛ تهدیدی فراتر از سوختن پوشش گیاهی 

در نگاه نخست ممکن است آتش‌سوزی تنها به نابودی بخشی از پوشش گیاهی محدود شود، اما در واقع پیامد‌های آن بسیار گسترده‌تر است. از بین رفتن مراتع و پوشش گیاهی موجب کاهش منابع غذایی حیات وحش، افزایش فرسایش خاک، کاهش نفوذپذیری زمین در برابر بارش‌ها و افت توان بازسازی طبیعی اکوسیستم می‌شود. 

برای گونه‌هایی مانند کل و بز، آتش‌سوزی می‌تواند به معنای از دست رفتن زیستگاه‌های امن، کاهش منابع غذایی و افزایش فشار‌های زیستی باشد. همچنین در شرایط وقوع حریق گسترده، جانوران ناچار به مهاجرت به مناطق دیگر می‌شوند که این امر احتمال تعارض با انسان، شکار غیرمجاز و رقابت برای منابع محدود را افزایش می‌دهد. 

چالش‌های جغرافیایی در عملیات اطفای حریق 

یکی از نکات مهم مطرح‌شده توسط مسئولان محیط زیست، شرایط خاص توپوگرافی منطقه و ساختار کوهستانی تنگوان است. مناطق کوهستانی معمولاً دارای مسیر‌های دسترسی محدود، شیب‌های تند و نقاط صعب‌العبور هستند. همین ویژگی‌ها سبب می‌شود نیرو‌های امدادی و محیط‌بانان در هنگام وقوع آتش‌سوزی با دشواری‌های فراوانی برای رسیدن به کانون حریق مواجه شوند. 

در چنین مناطقی سرعت گسترش آتش نیز می‌تواند افزایش یابد؛ زیرا وزش باد در دره‌ها و ارتفاعات، شعله‌ها را به سرعت به نقاط دیگر منتقل می‌کند. در نتیجه، هرگونه تأخیر در شناسایی و مهار اولیه آتش‌سوزی می‌تواند خسارت‌های گسترده‌ای به بار آورد.