جادویی که انرژی هسته‌ای با محصولات کشاورزی می‌کند

تصور کنید سیب‌زمینی‌هایی که تا همین چند سال پیش در انبارها «جوانه می‌زدند»، «پلاسیده می‌شدند» و در نهایت سر از سطل‌های زباله در می‌آوردند، حالا راهی متفاوت را طی می‌کنند و مهیای صادرات می‌شوند.

خبرگزاری بسیج اردبیل: تصور کنید سیب‌زمینی‌هایی که تا همین چند سال پیش در انبارها «جوانه می‌زدند»، «پلاسیده می‌شدند» و در نهایت سر از سطل‌های زباله در می‌آوردند، حالا راهی متفاوت را طی می‌کنند. دیگر خبری از سم‌پاشی‌های پرخطر برای جلوگیری از جوانه زدن نیست. در دل دشت‌های اردبیل، دانش صلح‌آمیز هسته‌ای نقشی ایفا می‌کند که قرار است محصولات کشاورزی از نظر کیفی متحول کند.فرآیند پرتودهی، کلید طلایی است که به جای مبارزه با فساد محصول، فرآیند بیولوژیک آن را متوقف می‌کند تا محصول، «زنده» اما «خفته» باقی بماند.مرکز «پرتو‌فرآیند شمال‌غرب» در اردبیل به عنوان تنها مرکز تخصصی در حوزه محصولات کشاورزی در منطقه فعالیت می‌کند. محصولات غده‌ای همچون سیب‌زمینی، پیاز و سیر که ستون فقرات کشاورزی این منطقه را تشکیل می‌دهند، همواره با چالش بزرگ «دوره انبارمانی کوتاه» دست‌وپنج نرم می‌کردند.

اردبیل مرکز پرتودهی محصولات غده‌ای، حبوبات و غلات کشور می‌شود

در همین خصوص، علی حسین احدی عالی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اردبیل می‌گوید: در مرکز اردبیل سال گذشته شاهد پرتودهی پیاز بودیم و در حال حاضر نیز عملیات پرتودهی سیر در این مرکز در حال انجام است و به‌زودی پرتودهی سیب‌زمینی نیز آغاز خواهد شد.به گفته وی، در فازهای توسعه‌ای این مرکز، تنوع محصولات پرتودهی‌شده افزایش خواهد یافت و علاوه بر محصولات غده‌ای، محصولاتی نظیر حبوبات و غله از جمله پسته نیز برای افزایش ماندگاری و صادرات‌محور شدن، تحت این فرآیند قرار خواهند گرفت.احدی عالی در رابطه با فرایند پرتودهی محصولات کشاورزی نیز بیان می‌کند: پرتودهی محصولات با استفاده از تابش‌های یونیزان، روشی علمی و اثبات‌شده برای افزایش امنیت غذایی است که در سال‌های اخیر به‌صورت گسترده برای رفع چالش‌های صنایع غذایی به کار گرفته شده است.

اردبیل؛ نقطه‌ی عطف صادرات دانش‌بنیان در منطقه

امّا حکایت به همین جا ختم نمی‌شود و کار، از این هم فراتر خواهد رفت. بر اساس گفته مسعود امامی یگانه، استاندار اردبیل، تکمیل ظرفیت این مرکز، فقط به «انبار مانی» و افزایش ماندگاری محدود نخواهد ماند؛ بلکه مسیر بعدی، ایجاد «پایانه صادراتی محصولات کشاورزی» در اردبیل است. به گفته وی، با تکیه بر موقعیت استراتژیک استان و هم‌مرزی با جمهوری آذربایجان، که روزنه‌ای مطمئن به بازارهای قفقاز، روسیه و سایر کشورهای منطقه به شمار می‌آید، اردبیل در حال تبدیل شدن به «مرکز پرتودهی محصولات کشاورزی» برای صادرات به این بازارهاست. به عبارت دیگر، محصولات کشاورزی تولیدشده در سراسر کشور قرار است به این پایانه آورده شوند، با فناوری پرتودهی کیفی‌سازی شده و با گواهی بهداشتی معتبر، راهی مقاصد صادراتی منطقه‌ای شوند. این تحول، جایگاه اردبیل را از یک «استان تولیدکننده» به «هاب دانش‌بنیان صادرات محصولات کشاورزی» ارتقا می‌دهد؛ تحولی که هم ارزش افزوده را در قلب استان متمرکز می‌کند و هم نام اردبیل را به عنوان قطب منطقی پرتودهی در نقشه تجارت کشاورزی منطقه تثبیت می‌کند.

پرتوهای هسته‌ای چگونه عمل می‌کنند؟

مهران عقلمند، متخصص فیزیک هسته‌ای در این خصوص می‌گوید: مشکل اصلی در انبارداری محصولات غده‌ای، فرایند فیزیولوژیک جوانه زدن است. پرتودهی هسته‌ای با ایجاد تغییرات کنترل‌شده در ساختار سلولی محصول، فرآیند جوانه زنی را متوقف می‌کند. این یعنی پیاز و سیب‌زمینی بدون نیاز به مواد شیمیایی مضر، ماه‌ها کیفیت ظاهری و ارزش غذایی خود را حفظ می‌کنند.وی می‌افزاید: فناوری پرتودهی صرفاً برای طولانی کردن عمر محصول نیست. با کاهش بار میکروبی و از بین بردن آفات احتمالی در بافت محصول، ما با کالایی مواجه هستیم که «استانداردهای بهداشتی سخت‌گیرانه» را پشت سر گذاشته است. این یعنی کاهش چشمگیر ضایعاتی که سالانه به دلیل آلودگی‌های قارچی و فساد میکروبی رخ می‌داد.به گفته عقلمند؛ شاید مهم‌ترین بخش تحلیل ما در اینجا باشد: «موانع صادراتی». بسیاری از کشورهای مقصد صادراتی، استانداردهای بهداشتی بسیار سخت‌گیرانه‌ای برای واردات محصولات کشاورزی دارند. پرتودهی نه تنها محصول را تازه نگه می‌دارد، بلکه با زدودن باقیمانده‌های آفات، راه را برای ورود به بازارهای بین‌المللی باز می‌کند. این متخصص فیزیک هسته‌ای عنوان می‌کند: پیاز، سیب‌زمینی و سیر دارای بافت‌های زنده‌ای به نام «مریستم» (بافت‌های مسئول رشد و جوانه‌زنی) هستند. پرتو گاما با انرژی بالا به این بافت‌ها نفوذ کرده و باعث ایجاد تغییرات فیزیکی در ساختار DNA سلول‌های مسئول رشد می‌شود. وقتی ساختار ژنتیکی این سلول‌ها دچار تغییر جزئی می‌شود، دستور «تقسیم سلولی» و «جوانه‌زنی» در گیاه متوقف می‌شود. بدون آنکه طعم، ارزش غذایی یا بافت ظاهری آن ذره‌ای تغییر کند.

وی می‌افزاید: فسادمحصولات کشاورزی اغلب ناشی از فعالیت باکتری‌ها، کپک‌ها و تخم آفات است که روی سطح یا درون بافت محصول زندگی می‌کنند. پرتو گاما با نفوذ به این ارگانیسم‌های ریز و ایجاد شکست در پیوندهای مولکولی DNA آن‌ها، قدرت تکثیر و رشدشان را به‌طور کامل از بین می‌برد. این «پاکسازی میکروارگانیسمی» باعث می‌شود که محصول، از درون و بیرون «استریل» شود و عوامل فساد که مسئول خرابی‌های زودرس هستند، دیگر فرصت فعالیت نداشته باشند.عقلمند تاکید می‌کند: نکته مهم برای اطمینان مصرف‌کنندگان این است که پرتودهی، محصول را رادیواکتیو نمی‌کند. این فناوری تنها از «انرژیِ پرتو» استفاده می‌کند، دقیقاً مانند گرمای خورشید یا نور، و هیچ ماده رادیواکتیوی وارد بافت میوه یا سبزی نمی‌شود. محصولی که از دستگاه خارج می‌شود، همان محصول قبلی است؛ فقط با یک تفاوت بزرگ: ساعت بیولوژیکی آن متوقف شده و باکتری‌های عامل فسادش از میان رفته‌اند. تلفیق کشاورزی سنتی با فناوری‌های پیشرفته هسته‌ای در اردبیل، نویدبخش دوران تازه‌ای است که در آن، محصولات کشاورزی دیگر «کالاهای فسادپذیر» نیستند، بلکه دارایی‌های استراتژیکی هستند که به لطف دانش دانشمندان ایرانی، زمان و جغرافیا را درنوردیده‌اند. این، یعنی ارزش افزوده بیشتر برای کشاورز و سلامت بیشتر برای مصرف‌کننده.