معلم؛ از کلاس درس تا افسران سپاه پیشرفت

به گزارش خبرگزاری بسیج،مهدی داوودی مسئول قرارگاه معاونت طرح و برنامه‌ریزی بسیج دانشگاه فرهنگیان کشور، در یادداشتی تحلیلی نقش معلم به عنوان مهم‌ترین عنصر در تربیت نسل آینده و پیشرفت کشور مورد بررسی قرار گرفته است. این یادداشت با استناد به فرمایش رهبر شهید انقلاب اسلامی که «زیرساخت اصلی هر تمدنی، منابع انسانی است»، مدرسه را نخستین محیط شکل‌گیری سرمایه انسانی و معلم را افسر سپاه پیشرفت کشور معرفی می‌کند. متن این یادداشت به شرح زیر است:

آینده هر جامعه، پیش از آنکه در کارخانه‌ها، دانشگاه‌ها و مراکز علمی ساخته شود، در مدرسه شکل می‌گیرد؛ جایی که انسان آینده تربیت می‌شود و در این میان، معلم مهم‌ترین نقش را بر عهده دارد.

تحولات شتابان جهان امروز نشان می‌دهد که قدرت و پیشرفت کشورها تنها به میزان برخورداری از منابع مادی، تجهیزات و فناوری وابسته نیست؛ بلکه سرمایه اصلی هر جامعه، نیروی انسانی توانمند، خلاق، مسئولیت‌پذیر و برخوردار از هویت است. از همین رو، آموزش و پرورش را باید یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های پیشرفت و تمدن‌سازی دانست و در این میان، معلم در خط مقدم این عرصه قرار دارد.

رهبر شهید انقلاب اسلامی با تأکید بر اینکه «زیرساخت اصلی هر تمدّنی، منابع انسانی است»، بر نقش تعیین‌کننده معلمان در ساختن نسل آینده تأکید کرده‌اند. بنابراین، مأموریت معلم را نمی‌توان صرفاً در انتقال مفاهیم کتاب‌های درسی خلاصه کرد؛ معلم در کنار آموزش، مسئول تربیت و پرورش نسلی است که قرار است آینده کشور را بسازد.

مدرسه صرفاً محل انتقال دانش نیست؛ بلکه نخستین محیط اجتماعی سازمان‌یافته‌ای است که دانش‌آموز در آن مسئولیت‌پذیری، همکاری، نظم، قانون‌مداری، تفکر، خلاقیت و حل مسئله را تجربه می‌کند.دانش‌آموز امروز، نیروی انسانی فردای کشور است و آنچه در سال‌های مدرسه در ذهن، شخصیت و رفتار او شکل می‌گیرد، می‌تواند در آینده در عرصه‌های علمی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی کشور نمود پیدا کند.

از این منظر، مدرسه باید به میدان تمرین زندگی تبدیل شود؛ محیطی که در آن دانش‌آموز تنها شنونده و دریافت‌کننده اطلاعات نباشد، بلکه فرصت تجربه، پرسشگری، پژوهش، کار گروهی، مسئولیت‌پذیری و فعالیت اجتماعی را پیدا کند. در چنین رویکردی، معلم نیز از جایگاه یک انتقال‌دهنده صرف دانش فراتر می‌رود و به مربی، هدایتگر و الگوی دانش‌آموز تبدیل می‌شود.اگر مدرسه قرار است انسان تربیت کند، پیش از آن باید معلم برای چنین مأموریتی تربیت شده باشد. اینجاست که جایگاه دانشگاه فرهنگیان اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

دانشگاه فرهنگیان نباید صرفاً محلی برای آموزش مهارت‌های تدریس و دریافت مدرک باشد؛ بلکه باید بستری برای شکل‌گیری هویت حرفه‌ای، فرهنگی و تربیتی معلم آینده باشد. دانشجو‌معلم امروز، معلم فرداست و معلم فردا، مربی نسل آینده. بنابراین، فرهنگ مطالعه، پژوهش، کار گروهی، مسئولیت‌پذیری، اخلاق حرفه‌ای، خلاقیت، روحیه خدمت و توانایی مواجهه با مسائل جدید باید از دانشگاه فرهنگیان آغاز شود و از آنجا به مدرسه و جامعه انتقال پیدا کند.

در واقع، دانشگاه فرهنگیان زمانی به مأموریت اصلی خود نزدیک می‌شود که در کنار «آموزش معلم»، به «تربیت معلم» نیز توجه جدی داشته باشد؛ معلمی که علاوه بر دانش تخصصی، از هویت حرفه‌ای، بینش تربیتی و توانایی اثرگذاری بر نسل آینده برخوردار باشد.

تمدن‌سازی از تربیت انسان آغاز می‌شود. هیچ جامعه‌ای بدون برخورداری از سرمایه انسانی توانمند نمی‌تواند مسیر پیشرفت پایدار را طی کند و تربیت این سرمایه انسانی، از مدرسه و کلاس درس آغاز می‌شود. دانش‌آموزی که امروز تفکر، همکاری، نظم، قانون‌مداری، مسئولیت‌پذیری، خلاقیت و حل مسئله را می‌آموزد، فردای کشور را شکل خواهد داد. بنابراین، هر کلاس درس می‌تواند نقطه آغاز یک حرکت بزرگ در مسیر پیشرفت جامعه باشد.

در این میان، معلم تنها یک آموزش‌دهنده نیست؛ بلکه مربی و هدایتگری است که می‌تواند بر شخصیت، نگرش و آینده یک نسل اثر بگذارد. به همین دلیل، رهبر شهید انقلاب اسلامی می‌فرمایند: «در نظام آموزش و پرورش، هیچ عنصری به قدر معلّم تأثیر ندارد؛ معلّم تعیین‌کننده است... در حقیقت معلّمین، افسران سپاه پیشرفت کشورند.»

این تعبیر، جایگاه معلم را در منظومه پیشرفت کشور به‌خوبی نشان می‌دهد. میدان این افسران، کلاس درس و سرمایه آنان، انسان است؛ انسانی که باید برای ساختن آینده آماده شود. اگر پیشرفت کشور به نیروی انسانی توانمند نیاز دارد، مسیر تربیت این نیروی انسانی از مدرسه می‌گذرد و اگر مدرسه قرار است چنین مأموریتی را به انجام برساند، نقطه آغاز آن معلم است.

از سوی دیگر، تربیت معلم توانمند نیز از دانشگاه فرهنگیان آغاز می‌شود. به همین دلیل، میان دانشگاه فرهنگیان، مدرسه و آینده کشور یک زنجیره پیوسته وجود دارد؛ دانشگاه فرهنگیان، معلم را تربیت می‌کند؛ معلم، دانش‌آموز را تربیت می‌کند و دانش‌آموز امروز، سرمایه انسانی فردای کشور خواهد بود.این زنجیره نشان می‌دهد که توجه به جایگاه معلم و کیفیت تربیت معلم، صرفاً یک مسئله آموزشی نیست؛ بلکه موضوعی مرتبط با آینده فرهنگی، اجتماعی و علمی کشور است.

امروز بیش از هر زمان دیگری، نظام تعلیم و تربیت به معلمانی نیاز دارد که علاوه بر دانش تخصصی، از روحیه پرسشگری، خلاقیت، مسئولیت‌پذیری، اخلاق حرفه‌ای و نگاه تربیتی برخوردار باشند. معلمی تنها یک شغل نیست؛ مأموریتی است که نتیجه آن ممکن است سال‌ها بعد، در رفتار، شخصیت و دستاوردهای دانش‌آموزان آشکار شود.

تمدن‌سازی شاید از نقطه‌ای ساده آغاز شود؛ از یک معلم، یک کلاس درس و یک دانش‌آموز. اما همین نقطه ساده می‌تواند سرآغاز ساختن نسلی باشد که آینده کشور را رقم می‌زند. از این منظر، کلاس درس فقط یک اتاق نیست؛ یکی از مهم‌ترین میدان‌های ساختن آینده است و معلم، یکی از مهم‌ترین کنشگران این میدان.

مهدی داوودی، مسئول قرارگاه رصد و پایش عاونت هماهنگ کننده و طرح و برنامه‌ریزی دانشگاه فرهنگیان کشور