سایه سنگین تغییرات اقلیمی بر دشت‌های اردبیل

کاهش تعداد روزهای یخ‌بندان و همچنین افزایش تعداد روزهای با دمای بالای 35 درجه زنگ خطر تغییرات اقلیمی در سطح استان اردبیل را به صدا در آورده است.

خبرگزاری بسیج اردبیل:‌ در حالی که اردبیل همواره به سرمای دلپذیر و اقلیم معتدل خود شناخته می‌شود، گزارش‌های آماری سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ نشان از تغییری ملموس در سیمای اقلیمی این استان دارد. گرمایش تدریجی و مداوم، اکنون خود را از قالب پدیده‌های گذرا، به یک روند آماری مستمر تبدیل کرده است؛ روندی که نشان می‌دهد مرزهای دمایی استان، بیش از پیش با واقعیت‌های تغییر اقلیم جهانی درگیر شده است.بر اساس داده‌های بررسی شده، متوسط دمای استان اردبیل طی سال آبی گذشته به ۱۱.۹ درجه سلسیوس رسیده است. این رقم، نشان‌دهنده یک جهش ۱.۳ درجه‌ای نسبت به میانگین شرایط نرمال است؛ عددی که اگرچه در نگاه نخست اندک به نظر برسد، اما در محاسبات اقلیمی، پیامدهای گسترده‌ای برای چرخه آب و پوشش گیاهی منطقه به همراه دارد.در بررسی جزئی‌تر جغرافیای دمایی استان، تقابل میان گرم‌ترین و خنک‌ترین نقاط، تفاوت‌های ساختاری اقلیم را آشکار می‌سازد. شهرستان اصلاندوز با ثبت میانگین دمای ۱۶.۷ درجه سلسیوس، در صدر فهرست گرم‌ترین نقاط استان قرار گرفته است. در نقطه مقابل، سرعین با ثبت میانگین دمای ۷.۵ درجه سلسیوس، همچنان نشان از هوای خنک‌تر این منطقه در مقایسه با سایر نقاط دارد.

گرمایش در نقاط کوهستانی اردبیل با شیب تندتر

با این حال، آنچه توجه پژوهشگران را به خود جلب می‌کند، شدتِ تغییرات در نقاطی است که به طور سنتی با هوای معتدل شناخته می‌شدند. شهرستان سرعین، علی‌رغم داشتن پایین‌ترین دما در میان شهرستان‌ها، بیشترین میزان تغییرات مثبت دما را نسبت به دوره‌های بلندمدت تجربه کرده است؛ به طوری که دمای آن ۲.۲ درجه سلسیوس بالاتر از حد نرمال ثبت شده است. پس از آن، شهرستان‌های خلخال و اردبیل نیز با افزایش ۱.۵ درجه‌ای، در صف مقدم تغییرات دمایی قرار دارند.

این نوسانات دمایی در اردبیل، تنها یک پدیده محلی نیست؛ بلکه بازتابی از یک الگوی بزرگ‌تر در سطح ملی است. در سال آبی گذشته، تمامی ۳۱ استان کشور، بدون استثنا، دمایی فراتر از شرایط نرمال را تجربه کرده‌اند. در حالی که استان‌های شمالی همچون گیلان و مازندران با افزایش ۲ درجه‌ای، بیشترین تأثیرپذیری را از این روند داشته‌اند، استان‌های جنوبی مانند ایلام، خوزستان و هرمزگان با افزایش نسبتاً کمتر ۰.۶ درجه، همچنان در چرخه گرمایش ملی قرار دارند.این داده‌ها گویای آن است که روند گرمایش در کشور، از یک هشدار محیط‌زیستی به یک واقعیت زیستی تبدیل شده که تمامی استان‌ها، از سواحل خزر تا ارتفاعات اردبیل، را در بر گرفته است.

کاهش روزهای یخبندان و افزایش روزهای گرم در اردبیل

برابر با داده‌های هواشناسی، تا قبل از دهه ۹۰ تعداد روزهایی که در سال دمای هوا در اردبیل بالای ۳۵ درجه می‌شد نهایتا ۲ روز بود اما بعد از این دهه تعداد این روزها به ۷ روز افزایش یافته است. همچنین در دهه ۷۰ تعداد روزهای یخبندان سالانه اردبیل ۱۲۰ روز بود که اکنون این میزان به زیر ۱۰۰ روز در سال تقلیل یافته است.

علت اصلی تغییرات اقلیمی چیست؟

در همین خصوصص مجید کوهی، مدیرکل هواشناسی استان اردبیل اظهار کرد: تغییرات اقلیمی در سطح کل جهان رخ داده است و استان اردبیل نیز از بحث تغییرات اقلیمی در امان نمانده و باتوجه به اینکه اثرات تغییرات اقلیمی در مناطق سردسیر محسوس‌تر از سایر نقاط است، لذا در اردبیل تبعات تغییرات جوی از جمله کاهش بارندگی و یا افزایش بارش‌های سیل آفرین بیشتر است.کوهی اضافه کرد:‌ ۷۶ درصد گازهای گلخانه‌ای مربوط به CO2 است که ۶۵ درصد آن از سوخت‌های فسیلی ایجاد می‌شود و افزایش گازهای گلخانه‌ای مهم‌ترین عامل افزایش دما در کره زمین است و اصلی ترین عامل گازهای گلخانه‌ای نیز گاز CO2 است.

مدیرکل هواشناسی استان اردبیل تصریح کرد:‌ دو نوع اثر انسانی و اثر طبیعی در ایجاد تغییرات اقلیمی تاثیرگذار است که اثر انسانی بسیار موثرتر از اثر طبیعی است و اقداماتی قبیل افزایش استفاده از سوخت‌های فسیلی، جنگل زدایی، بیابان‌زایی، استفاده بی‌رویه از کودهای شیمایی در زمین‌های کشاورزی، افزایش فعالیت‌های صنعتی و... هست.وی گفت: همچنین وجود گازهای گلخانه‌ای در جو زمین به نوعی لازمه تدوام حیات است و وجود پوشش گلخانه‌ای در جو زمین با به دام انداختن گرمای حاصل از خورشید، سبب جلوگیری از سرد شدن زمین می‌شود اما وقتی این گاز بی رویه بیشتر شود اینچنین تعادل دمایی کره زمین به هم می‌خورد و این موضوع تبعات جبران ناپذیری برای بشریت خواهد داشت.

کوهی یادآور شد: بررسی یک دوره آماری ۵۰ ساله در سطح استان اردبیل نشان می‌دهد که با یک شیب ثابت هر سال به طور میانگین ۱/۲ میلی‌متر از میزان بارندگی استان کاسته شده است.وی ادامه داد: همچنین تغییرات اقلیمی علاوه بر دما بر میزان بارندگی نیز اثر منفی گذشته است به طوری که میانگین بارش سالانه استان اردبیل ۳۲۵ میلی‌متر بوده اما متاسفانه به علت سرعت بالای تغییرات اقلیمی در این استان میزان بارش‌ها طی سال‌های گذشته از میانگین بلند مدت فاصله گرفته است.

کوهی عنوان کرد: سازگاری با تغییرات اقلیمی و برنامه‌ریزی صحیح جهت جلوگیری از تشدید تغییرات اقلیمی ضروری است و در صورت عدم مواجه صحیح با منابع طبیعی و آبی قطعا در آینده‌ای نزدیک مشکلات جبران ناپذیری در استان رقم خواهد خورد.