علوم انسانی اسلامی نرمافزار اصلی نظام اسلامی است
محمدعلی وطندوست در گفتگو با خبرنگار بسیج خراسان رضوی در تشریح جایگاه علوم انسانی اسلامی در منظومه فکری انقلاب اسلامی اظهار کرد: علوم انسانی اسلامی ستون فکری و نرمافزار اصلی نظام اسلامی است و انقلاب اسلامی صرفاً یک تحول سیاسی نبوده، بلکه انقلابی تمدنی با هدف تحقق جامعهای مبتنی بر توحید، عدالت، کرامت انسانی و معنویت به شمار میآید.
وی افزود: تحقق چنین جامعهای بدون علوم انسانی برخاسته از جهانبینی اسلامی امکانپذیر نیست و از همین رو، علوم انسانی اسلامی نقش مهندسی فکری و فرهنگی جامعه اسلامی را بر عهده دارد.
وی با اشاره به تأکیدات رهبر معظم انقلاب بر اهمیت این حوزه بیان کرد: علوم انسانی مستقیماً با انسان، جامعه، فرهنگ، سیاست، اقتصاد و سبک زندگی سروکار دارد و اگر مبانی این علوم ناسازگار با ارزشهای اسلامی باشد، خروجی آن مدیران و سیاستهایی خواهد بود که ناخواسته در مسیر غیراسلامی حرکت میکنند. به گفته وطندوست، همین مسئله موجب شده رهبر انقلاب علوم انسانی را هم «حساس» و هم «راهبردی» بدانند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی، تفاوت علوم انسانی اسلامی با علوم انسانی رایج غربی را بنیادی دانست و تصریح کرد: علوم انسانی غربی مبتنی بر انسانمحوری، سکولاریسم و تجربهگرایی مادی است، در حالی که علوم انسانی اسلامی بر خدامحوری، فطرت الهی انسان، غایتمندی حیات و پیوند دنیا و آخرت تأکید دارد. وی ادامه داد: در این نگاه، علم از ارزش جدا نیست و غایت آن تربیت انسان صالح و جامعه عادلانه است.
وی در تبیین نسبت علوم انسانی اسلامی با تمدن نوین اسلامی خاطرنشان کرد: تمدن صرفاً با پیشرفت فناوری شکل نمیگیرد، بلکه نیازمند نظریه در حوزه فرهنگ، سیاست، اقتصاد، اخلاق، خانواده و حکمرانی است. وطندوست افزود: اگر این نظریهها برگرفته از مبانی غربی باشد، تمدن حاصل نیز غربگرا خواهد بود و تمدن نوین اسلامی تنها زمانی محقق میشود که علوم انسانیِ تولیدکننده الگوی زندگی و نظام اجتماعی، اسلامی باشد.
وطندوست با استناد به بیانات رهبر معظم انقلاب درباره مبانی غربی علوم انسانی اظهار کرد: رهبر انقلاب بارها هشدار دادهاند که علوم انسانی موجود، مبتنی بر مبانی غیرالهی و مادی است و این مسئله آسیبهایی جدی به همراه دارد. وی تضاد با جهانبینی اسلامی، تربیت مدیران با نگاه غیراسلامی، وابستگی فکری و تضعیف هویت فرهنگی و دینی را از جمله این آسیبها برشمرد و افزود: به تعبیر رهبر انقلاب، این علوم «هوای تنفسی نخبگان» است و آلودگی آن، کل نظام تصمیمسازی را دچار مشکل میکند.
وی در تشریح مفهوم «مبنای مادیگرایانه علوم انسانی موجود» بیان کرد: علوم انسانی غربی بر دنیانگری، حذف نقش خدا و وحی از تحلیل انسان و جامعه و تکیه صرف بر عقل تجربی سکولار استوار است. وطندوست افزود: در این دیدگاه، انسان صرفاً موجودی مادی تلقی میشود و ابعاد معنوی، مسئولیت در برابر خدا و هدف غایی حیات نادیده گرفته میشود؛ امری که در نظریههای اقتصاد، جامعهشناسی، روانشناسی و مدیریت غربی بهوضوح قابل مشاهده است.
این استاد دانشگاه، مهمترین مطالبه رهبر انقلاب از اساتید و نخبگان علوم انسانی را اجتهاد، نظریهپردازی بومی و خروج از تقلید دانست و اظهار کرد: رهبر انقلاب بارها بر لزوم تدوین مبانی فلسفی تحول، شجاعت علمی و تعامل نقادانه با دانش غربی تأکید کردهاند. وی افزود: استفاده از دستاوردهای غربی باید با نگاه انتقادی و بازسازی بر پایه جهانبینی اسلامی صورت گیرد، نه با تقلید صرف.
وی درباره میزان تحقق نقشه راه ترسیمشده از سوی رهبر انقلاب گفت: اگرچه جوشش درونی در میان برخی اساتید و نهادها آغاز شده، اما عملکرد کلی هنوز با انتظارات فاصله دارد. وطندوست کندی اجرای طرحهای تحول، باقی ماندن مصوبات در حد کتاب و سند، تداوم سلطه متون غربی و ضعف حمایت نهادی را از مهمترین موانع برشمرد.
عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد تأکید کرد: از جمله فرمایشات کمتر مورد توجه رهبر انقلاب، ضرورت تدوین مبانی علمی و فلسفی تحول بهعنوان کار اولیه، هشدار نسبت به مسموم بودن هوای تنفسی نخبگان، لزوم عبور از شاگردی دائمی و مقابله با بتپرستی علمی در برابر غرب است.
وی در تبیین نقش علوم انسانی اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب اظهار کرد: بیانیه گام دوم، هدف نهایی را تمدن نوین اسلامی معرفی میکند و تحقق آن نیازمند علوم انسانیای است که بتواند الگوهای بومی در حوزههای اقتصاد، عدالت، حکمرانی و سبک زندگی ارائه دهد. وطندوست افزود: علوم انسانی اسلامی پشتوانه فکری اهدافی مانند اقتصاد قوی، عدالت، معنویت و استقلال است.
وی با بیان اینکه بدون تحول در علوم انسانی، گام دوم انقلاب به نتیجه مطلوب نمیرسد، تصریح کرد: ادامه وابستگی به علوم انسانی ترجمهای، تربیت مدیران ناهماهنگ با آرمانهای انقلاب، ناتوانی در حل مسائل بومی و شکست در جنگ نرم از پیامدهای عدم تحول در این حوزه است.
این استاد دانشگاه نقش علوم انسانی اسلامی در تربیت نسل جوان مؤمن، انقلابی و کارآمد را کلیدی دانست و اظهار کرد: این علوم با تقویت هویت و اعتمادبهنفس، تربیت نگاه انتقادی، تلفیق تخصص و ارزش و ارائه الگوهای عملی، جوانانی متعهد و کارآمد تربیت میکند.
وی درباره نقش علوم انسانی اسلامی در حل مسائل کلان جامعه گفت: عدالت اجتماعی، حکمرانی، خانواده، سبک زندگی و اقتصاد، همگی نیازمند نظریهپردازی بومی و اسلامی هستند و علوم انسانی اسلامی میتواند با طراحی الگوهای جایگزین، به حل این مسائل کمک کند.
وطندوست درباره وضعیت دانشگاهها در این مسیر بیان کرد: اگرچه حرکتهایی آغاز شده، اما هنوز به جریان غالب تبدیل نشده و دانشگاهها در ابتدای راه قرار دارند. وی افزود: استاد تراز انقلاب اسلامی باید دارای ایمان دینی، شجاعت علمی، قدرت نقد علوم غربی، دغدغه حل مسئله، پایبندی اخلاقی و روحیه تربیتگری باشد.
وی تغییر صرف سرفصلهای آموزشی را ناکافی دانست و اظهار کرد: تحول واقعی زمانی رخ میدهد که مبانی فکری، روششناسی و نگاه به علم دگرگون شود. به گفته وی، اگر مبانی سکولار باقی بماند، تغییرات ظاهری نتیجهای نخواهد داشت.
این عضو هیأت علمی، استاد دانشگاه را الگوساز اصلی نسل انقلابی معرفی کرد و افزود: استاد با زیست علمی و عملی خود، روحیه مسئولیتپذیری و انقلابیگری را به دانشجو منتقل میکند.
وی مهمترین موانع تحول علوم انسانی را رسوب تاریخی علوم ترجمهای، محافظهکاری علمی، ساختارهای اداری نامناسب، ضعف حمایت نهادی و کمبود باور به امکان تولید علوم انسانی اسلامی دانست.
وطندوست در تبیین مسئولیت دانشجویان علوم انسانی اظهار کرد: دانشجو باید با خودآگاهی، اجتهاد علمی، ترجمه گفتمان انقلاب به زبان علمی، حضور فعال اجتماعی و حفظ روحیه امید، پیشگام تحقق علوم انسانی اسلامی باشد.
وی در پاسخ به راهکارهای جذابسازی علوم انسانی اسلامی برای جوانان گفت: مسئلهمحوری، روشهای آموزشی پویا، زبان رسانهای، الگوسازی و حضور در گفتوگوی علمی بینالمللی از الزامات این مسیر است.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: تحقق علوم انسانی اسلامی، سبک زندگی و تصمیمسازیهای اجتماعی را متحول میکند و هوای تنفسی فکری مدیران و جامعه را تغییر میدهد.
وی در پایان با بیان پیام اصلی روز علوم انسانی اسلامی گفت: تحول در جامعه از تحول در فکر آغاز میشود و میدان اصلی آن علوم انسانی است. وطندوست مطالبه اصلی خود از مسئولان علمی و فرهنگی را باور جدی، سیاستگذاری منسجم، حمایت واقعی از نخبگان و ایجاد فضای امن برای نظریهپردازی عنوان کرد و افزود: با عزم جدی، علوم انسانی اسلامی میتواند موتور محرک تمدن نوین اسلامی باشد.
انتهای خبر/
