ترسیم «ایستگاههای تحول علوم سیاسی ایران» با مدل صراط؛ از حل مسئله تا قدرتافزایی و روایتسازی
به گزارش سرویس اساتید خبرگزاری بسیج، در اولین نشست سراسری کارگروه تخصصی علوم سیاسی و روابط بینالملل شبکه تحول در علوم انسانی بسیج اساتید کشور که در تهران برگزار شد، دکتر ابراهیم برزگر، استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، با اشاره به تجربه ۳۶ ساله خود در اندیشیدن ذیل مدل «صراط» اظهار کرد: صراط بهعنوان یکی از غنیترین و کهنهناشدنیترین مفاهیم قرآنی، نهتنها در گذر مدرنیته تضعیف نشده، بلکه قدرت تبیینی آن در فهم وضعیت انسان و جامعه افزایش یافته است و میتوان از آن برای تحلیل موقعیت علوم سیاسی در مسیر تاریخی خود بهره گرفت.
وی با طرح این پرسش که علوم سیاسی ایران اکنون در کجای این مسیر قرار دارد، بیان کرد: در دهه پنجم انقلاب اسلامی، علوم سیاسی از مرحله انباشت اولیه عبور کرده و امروز با نسلی جوان، پرانرژی و برخوردار از ظرفیتهای دانشی قابلتوجه مواجه است که در صورت همگرایی، همافزایی و شبکهسازی، میتواند به نقطه جهش و پرواز برسد.
این استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی افزود: قطعات این هواپیما طی پنج دهه ساخته شده و اکنون لحظه پرواز آن فرا رسیده است.
برزگر با تأکید بر لزوم تعریف «ایستگاههای تحول» در مسیر علوم سیاسی تصریح کرد: نخستین ایستگاه، گسترش مرزهای دانش است که هنوز بهطور کامل محقق نشده و پس از آن، علوم سیاسی باید بهصورت جدی معطوف به حل مسائل ایرانی شود.
وی افزود: فراتر از حل مسئله، توجه به نیازهای کلان، از جمله نیاز تمدنسازی، از الزامات مرحله جدید است، حتی اگر این نیازها هنوز در قالب مسئله صورتبندی نشده باشند.
این استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی «قدرتافزایی» را یکی دیگر از ایستگاههای اساسی علوم سیاسی دانست و بیان کرد: همانگونه که برخی علوم توانستهاند قدرت راهبردی برای کشور ایجاد کنند، علوم سیاسی نیز باید قادر به تولید قدرت باشد؛ قدرتی که از دل اندیشه، نظریهپردازی و بافندگی ذهنی برمیخیزد.
وی در ادامه با اشاره به نقش سنت در تولید اندیشه سیاسی افزود: هیچ نوآوری پایداری بدون اتکا به سنت امکانپذیر نیست و سنتهای فکری باید معاصرسازی و امتداد داده شوند تا بتوانند در عرصههای مختلف اجتماعی، فرهنگی و سیاسی سرریز پیدا کنند.
این استاد علوم سیاسی با اشاره به وجود حلقه مفقوده میان نظریه و عمل گفت: یکی از چالشهای اساسی دانشگاه ایرانی، قطع ارتباط ساختیافته با جامعه است؛ بهگونهای که استاد، دانشجو و دانشگاه هر یک به رضایت درونسیستمی دست مییابند، اما جامعه بهعنوان ضلع چهارم این مربع، مغفول میماند.
برزگر افزود: انباشت مقاله و ارتقای رتبههای دانشگاهی، بدون تأثیر اجتماعی، نشانهای از این گسست است.
وی با تأکید بر اینکه «عمل» خود منبع تولید معرفت است، بیان کرد: نظریه زمانی به بلوغ میرسد که در بستر واقعیت اجتماعی آزمون شود و همین تجربه عملی، بصیرتهای جدیدی برای اصلاح و تکمیل اندیشه فراهم میکند.
این استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی جرئت نقد، اعتماد به نفس علمی و «جرئت دانستن» را از دیگر الزامات تحول علوم سیاسی دانست و تصریح کرد: بدون این روحیه، نظریهپردازی بومی شکل نخواهد گرفت.
برزگر در بخش دیگری از سخنان خود به ضعف ارجاع علمی در فضای دانشگاهی اشاره کرد و گفت: فقدان گفتوگوی نظری و ارجاع متقابل میان اساتید، به تضعیف اعتماد علمی و حتی بروز آسیبهایی مانند سرقت علمی منجر شده است. برزگر همچنین نزدیکی علوم سیاسی به علوم ارتباطات را ضرورتی اجتنابناپذیر دانست و افزود: در عصر روایت، بازنمایی و دیدهشدن، سیاست و علم بدون رسانه امکان اثرگذاری ندارند.
این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: علوم سیاسی ایران نیازمند نگاهی مرتبهمند و مرحلهای است تا با تحقق تدریجی این ایستگاهها، مسیر آیندهای واقعبینانه، اثرگذار و متناسب با اقتضائات تمدنی کشور ترسیم شود.
