هوش مصنوعی جایگزین مدیران منابع انسانی نمی‌شود / تأکید بر طراحی سیستم و نوآوری

به گزارش خبرگزاری بسیج خراسان رضوی از مشهدمقدس، محمد مهدی علیشیری، به بررسی ابعاد مختلف کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت منابع انسانی با رویکرد اسلامی پرداخت و تأکید کرد که این فناوری اگرچه تحول‌آفرین است، اما هرگز نمی‌تواند جایگزین تصمیم‌گیری انسانی شود.

وی با اشاره به سرعت فزاینده پیشرفت فناوری، خاطرنشان کرد: مدیریت منابع انسانی به‌وضوح ظرفیت استفاده از هوش مصنوعی را دارد، به‌ویژه در فرایندهایی مانند مصاحبه، تبدیل صوت به متن و تحلیل داده‌ها. برای مثال، با این ابزارها می‌توان یک مصاحبه را از زوایای متعدد بازبینی کرد که پیش از این به‌صورت دستی امکان‌پذیر نبود.

 وی در عین حال بر لزوم نوآوری و ایده‌پردازی در به‌کارگیری این سیستم‌ها تأکید کرد و افزود: هرجا هوش مصنوعی به کار گرفته می‌شود، یک مدل مفهومی پشتیبان آن است و اگرچه تعارض آشکاری با مبانی اسلامی نمی‌بینیم، اما در برخی موارد سودجویی‌های مشخصی وجود دارد که نیازمند توان توسعه بومی است.

تأثیر بر استراتژی و برند کارفرمایی

عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق در پاسخ به سؤالی درباره تحول در استراتژی منابع انسانی تصریح کرد: برخی معتقدند هوش مصنوعی ماهیت استراتژی منابع انسانی را متحول ساخته، اما من فکر می‌کنم ایده‌پردازی‌های افراطی در این حوزه وجود دارد. ابزار کنونی ما بیش از آنکه تصمیم‌ساز باشد، تحلیل‌گر است و قدرت تصمیم‌گیری محدودی دارد.

 وی با اشاره به پژوهش‌های انجام‌شده در دانشگاه امام صادق درباره مدل برند کارفرمایی مبتنی بر هوش مصنوعی، اعلام کرد: این ابزارها می‌توانند به بهبود تصویر راهبردی سازمان و افزایش ماندگاری کارکنان کمک کنند، اما موفقیت نهایی به طراحی سازمانی بستگی دارد؛ نه صرفاً به خود فناوری.

علیشیری درباره آمارهای منتشرشده نظیر کاهش ۷۵ درصدی زمان استخدام و کاهش ۴۰ درصدی هزینه‌ها، با صراحت گفت: این ارقام اغراق‌آمیز است. ضریب نفوذ واقعی هوش مصنوعی در حوزه‌های پیشرفته حتی به ۱۵ درصد هم نمی‌رسد و بسیاری از این آمارها اعتبار علمی ندارند.

 وی در خصوص چالش‌های اخلاقی و حقوقی مانند حریم خصوصی، شفافیت الگوریتم‌ها و مسئولیت‌پذیری، خاطرنشان کرد: متأسفانه در کشور ما زیرساخت‌های حقوقی و شفافیت در رویه‌های جاری منابع انسانی نیز ضعیف است. پس چگونه می‌خواهیم برای هوش مصنوعی چارچوب نظارتی دقیق تدوین کنیم؟ تجربه ما در خدمات غیرتجاری نشان داده که بدون شفافیت، کل فرایند با شکست مواجه می‌شود.

مقاومت فرهنگی یا ضعف طراحی؟

مدیر کل سرمایه انسانی دانشگاه امام صادق در پاسخ به پرسشی درباره مقاومت فرهنگی در ایران، گفت: ضریب نفوذ هوش مصنوعی در میان مردم ایران بسیار بالاست؛ حتی دانش‌آموزان با گوشی‌های هوشمند به‌طور روزمره از آن استفاده می‌کنند. بنابراین مسئله مقاومت نیست، بلکه مسئله اصلی، طراحی ارزش‌افزوده جذاب است. اگر مسیری که ترسیم می‌کنیم، برای کاربران ارزش ملموسی ایجاد کند، به‌طور طبیعی پذیرفته می‌شود. مشکل از طراحی ماست، نه از مقاومت کاربران.

این استاد دانشگاه در واکنش به نگرانی از سلطه‌پذیری و افزایش هزینه‌های هوش مصنوعی مانند صنعت مخابرات، عنوان کرد: پیش‌بینی‌های آخرالزمانی درباره سلطه ماشین‌ها، سابقه‌ای طولانی دارد. در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ نیز درباره انرژی اتمی چنین پیش‌بینی‌هایی شد که عملاً تحقق نیافت. من معتقدم کنار گذاشتن انسان‌ها از مدیریت، رویایی است که برخی در ذهن می‌پرورانند، اما هرگز به سرانجام نمی‌رسد. اقتصاد پویا نمی‌تواند مصرف‌کننده را حذف کند؛ بلکه هوش مصنوعی می‌تواند ابزاری برای شکوفایی استعدادهای نهفته باشد.

علیشیری درباره مرز میان تصمیم‌گیری خودکار و نظارت انسانی گفت: عمده ماجرا به طراحی سیستم برمی‌گردد. ما اغلب بدون طراحی دقیق، کار را به ماشین می‌سپاریم و از او می‌خواهیم برای ما فکر کند، در حالی که تجربه من در دو سه سال اخیر نشان داده تنها زمانی از هوش مصنوعی خروجی یادگیرنده به دست آورده‌ایم که از پیش به‌خوبی طراحی کرده‌ایم. پروژه‌های ارزیابی عملکرد، ماه‌ها زمان برد، اما وقتی درست طراحی شدند، نتیجه‌بخش بودند.

وی در جمع‌بندی، دو توصیه کلیدی به مدیران ارشد سازمان‌های ایران ارائه کرد: اول، نوآوری در ارائه خدمات منابع انسانی با کمک هوش مصنوعی که امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت یافته است. دوم، بین‌المللی‌اندیشی؛ چراکه بسیاری از کارهایی که پیش‌تر به دلیل محدودیت‌های زمانی و مرزی امکان‌پذیر نبود، اکنون به‌صورت آنلاین قابل انجام است.» وی همچنین تأکید کرد: «هوشمندسازی، به‌معنای صرفاً دیجیتال‌کردن فرایندهای قبلی نیست، بلکه نیازمند طراحی مجزاست. مدیران باید باور داشته باشند که در دو سه سال آینده، هر سازمانی که در مسیر درست هوشمندسازی گام بردارد، قطعاً تأثیر آن را خواهد دید.

خبر/ابوالفضل مودب