بسیج چگونه ۱۰۰ هزار نفر را با یک رویداد کتاب‌خوانی همراه کرد؟

گاهی یک کتاب می‌تواند آغازگر یک اتفاق بزرگ باشد؛ اتفاقی که از قفسه‌های کتابخانه فراتر می‌رود، به کلاس‌های درس و محله‌ها می‌رسد و مخاطبان تازه‌ای را با زندگی شهدا و روایت‌های دفاع مقدس آشنا می‌کند. این همان مسیری است که آقای احمدی، مسئول حوزه ادبیات و امور فرهنگی بسیج در استان آذربایجان غربی، همراه با مجموعه‌ای از فعالان فرهنگی و بسیجی دنبال کرده است؛ مسیری که نتیجه آن، مشارکت حدود ۱۰۰ هزار نفر در یک رویداد فرهنگی و گسترش فعالیت‌های کتاب‌خوانی در سطح استان بوده است.

ماجرا از زمانی آغاز شد که نخستین دوره رویداد فرهنگی «خط امین» با محوریت معرفی و ترویج کتاب‌های مورد تأکید رهبر انقلاب به رده‌های مختلف بسیج ابلاغ شد. احمدی و همکارانش تصمیم گرفتند این برنامه را از یک ابلاغ اداری فراتر ببرند و زمینه حضور گسترده مردم را در آن فراهم کنند.

برای رسیدن به این هدف، شبکه‌ای از حوزه‌ها، پایگاه‌های بسیج، مدارس، دانشگاه‌ها و مجموعه‌های فرهنگی به میدان آمدند. جلسات متعددی برگزار شد، اطلاع‌رسانی‌ها متناسب با ظرفیت شهرستان‌ها و محله‌ها بومی‌سازی شد و تولید پوستر، تیزر‌های تبلیغاتی و محتوای رسانه‌ای در دستور کار قرار گرفت.

معرفی کتاب‌ها تنها به فضای مجازی محدود نماند. شبکه استانی صداوسیما نیز به کمک این حرکت فرهنگی آمد و نمایشگاه‌های کتاب در محله‌ها، مدارس و دانشگاه‌ها برپا شد تا مردم بتوانند از نزدیک با آثار معرفی‌شده آشنا شوند.

نتیجه این تلاش جمعی، فراتر از انتظار بود. آذربایجان غربی توانست در نخستین دوره رویداد خط امین، رتبه نخست کشور را از نظر مشارکت کسب کند؛ موفقیتی که به گفته احمدی، حاصل همراهی پرشور رده‌های مختلف بسیج و استقبال مردم بود.

اما آنچه این موفقیت را برای برگزارکنندگان ارزشمندتر می‌کرد، تنها کسب رتبه نبود؛ بلکه حضور حدود ۱۰۰ هزار نفر از مردم استان در بخش‌های مختلف این رویداد بود. مخاطبانی که از طریق سامانه «راوی‌بوک» در مسابقات کتاب‌خوانی و بخش‌های تولید محتوا شرکت کردند و نشان دادند اگر کتاب به‌درستی معرفی شود، می‌تواند جای خود را در میان اقشار مختلف جامعه باز کند.

استقبال از آثار معرفی‌شده به مشارکت در مسابقات محدود نماند. به گفته احمدی، هزاران نسخه از کتاب‌های منتخب با تخفیف در اختیار مردم قرار گرفت و بسیاری از مخاطبان، پس از آشنایی با آثار، برای خرید و مطالعه آنها اقدام کردند.

در این میان، کتاب‌های مرتبط با دفاع مقدس، شهدای مدافع حرم و موضوعات فرهنگی و اجتماعی مورد توجه قرار گرفتند. آثاری که بعضی از آنها، روایت زندگی شهدایی کمتر شناخته‌شده را به میان مردم آوردند و زمینه آشنایی نسل جوان با این چهره‌ها را فراهم کردند.

یکی از نمونه‌های موفق این حرکت، معرفی کتاب «بیست سال و سه روز» در میان دانش‌آموزان بود. کتابی که با برنامه‌ریزی مجموعه بسیج دانش‌آموزی، به مدارس راه پیدا کرد و بنا بر روایت احمدی، حدود پنج تا شش هزار نسخه از آن توسط دانش‌آموزان تهیه شد.

فعالیت‌ها به فروش کتاب ختم نشد. با همکاری مجموعه‌های فرهنگی و آموزشی، نویسنده این اثر نیز به استان دعوت شد و در برنامه‌ای چندروزه، فرصت دیدار و گفت‌و‌گو با دانش‌آموزان را پیدا کرد. حضور نویسنده در مدارس و معرفی مستقیم کتاب، استقبال دانش‌آموزان را به همراه داشت و زمینه ارتباط نزدیک‌تر آنان با محتوای اثر را فراهم کرد.

تأثیر این برنامه‌ها در برخی موارد از مطالعه کتاب نیز فراتر رفت. احمدی روایت می‌کند که پس از معرفی آثار مربوط به شهدا، تعدادی از مخاطبان به‌صورت خودجوش به دنبال شناخت بیشتر شخصیت‌های معرفی‌شده رفتند. بعضی از دانش‌آموزان درباره زندگی شهدا تحقیق کردند و گروهی دیگر با تولید آثار هنری، نقاشی و محتوای فرهنگی، برداشت خود را از داستان‌ها و شخصیت‌های کتاب‌ها به تصویر کشیدند.

این اتفاق برای دست‌اندرکاران رویداد، نشانه‌ای از تحقق یکی از مهم‌ترین اهداف فعالیت‌های فرهنگی بود؛ اینکه کتاب تنها خوانده نشود، بلکه بتواند مخاطب را به تفکر، تحقیق و خلق اثر تشویق کند.

با برگزاری دومین دوره رویداد خط امین، فعالیت‌های ترویجی در آذربایجان غربی ادامه پیدا کرد. هرچند به گفته احمدی، شرایط کشور و برخی محدودیت‌ها موجب شد شور و مشارکت مجموعه‌ها نسبت به دوره نخست تا اندازه‌ای کاهش پیدا کند، اما برنامه‌های اطلاع‌رسانی، معرفی کتاب و برگزاری نمایشگاه‌ها همچنان دنبال شد و استان توانست بنا بر برآورد او، در جمع پنج استان برتر قرار گیرد.

در کنار فعالیت‌های مدارس و دانشگاه‌ها، ابتکار دیگری نیز در مرکز استان شکل گرفت؛ راه‌اندازی یک موکب ثابت کتاب در محل تجمع‌های مردمی ارومیه.

این موکب با همراهی سه نفر از بسیجیان داوطلب فعالیت خود را آغاز کرد؛ افرادی که بدون دریافت حقوق، مسئولیت معرفی و عرضه کتاب‌ها را بر عهده گرفتند. کتاب‌های انتشارات روایت فتح و آثار مورد تقریظ رهبر انقلاب با تخفیف ویژه تهیه شدند تا علاقه‌مندان بتوانند با هزینه کمتری آنها را خریداری کنند.

این غرفه برخلاف نمایشگاه‌های مناسبتی و کوتاه‌مدت، به فعالیت خود ادامه داد و به محلی ثابت برای معرفی کتاب، برگزاری مسابقات فرهنگی و ارتباط مستقیم با مردم تبدیل شد. در شهرستان‌های دیگر نیز متناسب با مناسبت‌ها و ظرفیت‌های محلی، نمایشگاه‌های موقت و برنامه‌های مشابه برگزار شد.

برای احمدی و همراهانش، مهم‌ترین دستاورد این مسیر، افزایش رغبت مردم به مطالعه و آشنایی نسل جوان با کتاب‌هایی بود که شاید پیش از این کمتر شناخته شده بودند.

تجربه آذربایجان غربی نشان داد که ترویج کتاب‌خوانی الزاماً به برنامه‌های پرهزینه و امکانات گسترده وابسته نیست. گاهی هماهنگی چند پایگاه بسیج، همراهی مدارس، فعالیت چند نیروی داوطلب و معرفی درست یک کتاب می‌تواند حرکتی را شکل دهد که هزاران نفر را با خود همراه کند.