زنان و توسعه گردشگری روستایی؛ مزایا و موانع
بیش از 75 درصد از فقرای جهان در نواحی روستایی زندگی میکنند و مقصدهای گردشگری زیادی نیز در این مناطق وجود دارد. بنابراین، گردشگری میتواند یکی از بخشهای مهم اقتصاد روستایی باشد و توسعه گردشگری در مناطق روستایی بهعنوان راهی برای توزیع درآمدها و کاهش فقر به حساب میآید. از سوی دیگر، توسعه گردشگری روستایی میتواند به کند شدن روند تخلیه سکونتگاههای روستایی و کاهش مهاجرت جمعیت روستایی کمک کند.
به گزارش سرویس بسیج جامعه زنان کشور خبرگزاری بسیج، صنعت گردشگری در دنیا به سرعت در حال پیشرفت است و در حال حاضر، این صنعت
بعد از صنعت خودروسازی در مکان دوم جای دارد. از اینرو، اکثر کشورها درصدد
پیشبرد صنعت گردشگری در کشور خود هستند. گردشگری در حوزههای مختلفی قابل
تعریف است که یکی از این حوزهها، گردشگری روستایی است. بهطوری که
برآوردهای مختلف نشان میدهد که گردشگری روستایی 10 تا 20 درصد از کل
فعالیتهای گردشگری را تشکیل میدهد.
توسعه گردشگری روستایی؛ راهی برای کاهش فقر و کاهش مهاجرت جمعیت روستایی
بیش از 75 درصد از فقرای جهان در نواحی روستایی زندگی میکنند و مقصدهای گردشگری زیادی نیز در این مناطق وجود دارد. بنابراین، گردشگری میتواند یکی از بخشهای مهم اقتصاد روستایی باشد و توسعه گردشگری در مناطق روستایی بهعنوان راهی برای توزیع درآمدها و کاهش فقر به حساب میآید. از سوی دیگر، توسعه گردشگری روستایی میتواند به کند شدن روند تخلیه سکونتگاههای روستایی و کاهش مهاجرت جمعیت روستایی کمک کند.
توانمندسازی زنان در جوامع روستایی از طریق توسعه گردشگري روستایی
گردشگري روستایی يكي از صنایعی است كه بهدلیل تنوع در مشاغل، زمينه اشتغال و كارآفريني بسيار زيادي براي زنان روستایی دارد و آنها بهراحتي ميتوانند در كنار فعاليتهاي روزمره خانگي خود به فعالیت در این زمینه بپردازند. به عبارت دیگر، در این صنعت پتانسیلهای فراوانی برای توانمندسازی زنان در جوامع روستایی و در پی آن، احیا شخصیت و هویت آنها وجود دارد.
بخش گردشگري به دو صورت مستقیم و غیرمستقیم باعث ايجاد اشتغال ميشود. در بخش مستقیم، شاغلان شامل افرادی مانند کارکنان مهمانخانهها، رستورانها، حمل و نقل، سازمان خدمات گردشگري، مراکز تفريحي، و فروشگاههاي صنايع دستي میشوند که بدون واسطه با گردشگران ارتباط دارند. بخش غیرمستقیم نیز به شاغلانی که از گروههاي شغلي فعال در عرصه گردشگري پشتيباني ميکنند مانند شرکتهای تهيهکننده مواد و ملزومات مهمانپذيرها، شرکتهاي ساختماني و راهسازی (که به ايجاد راههای ارتباطي و ساخت هتلها ميپردازند)، توليدکنندگان محصولات غذايي، و توليدکنندگان صنايع دستي و بومي مربوط میشود. در این میان، زنان نیز در برخی از این مشاغل گردشگری مانند آشپزی، فروشندگی، صنایع دستی، کشاورزی، دامپروری و... مشارکت دارند.
در زمینه نقش زنان در گردشگری روستایی و تأثیری که توسعه گردشگری روستایی بر توانمندسازی اقتصادی، اجتماعی و روانی زنان میگذارد، پژوهشهای مختلفی انجام شده است. در این گزارش به تلخیص 3 مورد از این پژوهشها پرداختهایم.
مقاله "نقش گردشگری در توسعه کارآفرینی زنان روستایی (دهستان گورابپس شهرستان فومن)" توسط مجيد ياسوري و ژيلا وطنخواه کلورزي به نگارش درآمده است. در این مقاله آمده است:
دهستان گورابپس يکی از دهستانهای شهرستان فومن است كه در جنوب غربی استان گیلان واقع شده است. جامعه آماری اين تحقیق، 4475 نفر از زنان 15 سال و بالاتر ساكن در دهستان گورابپس شهرستان فومن را تشکیل میدهد و نمونه آماری آن، 37 نفر از زنان با قابلیت و كارآفرين ساكن در دهستان گورابپس است. يافتهها نشان داد كه زنان ساكن در دهستان از قابلیتهای خوبی در زمینه تولید محصولات مختلف اعم از صنايع دستی، قارچ، قالیبافی، خیاطی، نان محلی، مربا، انواع ترشیجات و... برخوردار بودند.
قابليتهاي توسعه کارآفريني زنان روستايي
1. قابلیتهای طبیعی. محدوده مورد مطالعه از پتانسیلهای طبیعی بالقوه و بالفعل زيادی برای توسعه گردشگری و توانمندسازی زنان به شرح زير برخودار است:
الف. جاذبههای طبیعی: آب و هوای معتدل كوهستانی و خنک در فصل تابستان، جنگلهای بکر و دست نخورده و سرسبز، مزارع برنج و باغات زيبای چای در كنار كوه و دشت، چشمهها و رودخانههای پرآب و همیشگی و چشماندازهای بسیار زیبا كه برای جذب توريسم بسیار مناسب است، باعث شده سالانه گردشگران زيادی به اين محدوده سفر كنند.
ب. جاذبههای فرهنگی: برپايی جشنواره بازیهای محلی در روستای حیدرآلات و وجود بقعههای زيارتی در روستاهای
فوشه، گشترودخان و قلعه رودخان.
ج. جاذبههای تاریخی: شامل قلعه تاریخی رودخان و غار فوشه.
2. قابلیتهای انسانی: براساس اطلاعات بهدست آمده از مطالعات میدانی، تعداد زيادی از زنان ساكن در محدوده مورد مطالعه، از قابلیتها و استعدادهای بالقوه و بالفعل قابل توجهی در زمینه توسعه كارآفرينی و ارائه خدمات به گردشگران برخوردار هستند.
مطابق اطلاعات بهدست آمده، زنان ساكن در اين دهستان از قابلیتهای خوبی در زمینه تولید انواع محصولات كشاورزی، دام و طیور، ماهی، عسل، دوشاب، صنايع دستی،كمپوست و قارچ خوراكی و ارایه خدمات به گردشگران برخوردار بودند و تعداد زيادی از آنها بیش از يک نوع فعالیت انجام میدادند اما به دلیل برخی موانع، با وجود قابلیتهای گردشگری و انسانی قابل توجه در محدوده مورد مطالعه، از بین 37 نفر، فقط 4 نفر از آنها از طريق فروش صنايع دستی و اجاره خانههای روستايی به گردشگران كسب درآمد میكنند و بقیه با وجود تولید بیش از نیازشان، بازاری برای فروش ندارند.
برهی از موانع توسعه کارآفريني در روستا
مطابق اطلاعات حاصل از ارزيابی مشاركتی، برخی از موانع كارآفرينی و توانمندی آنها به شرح زير است:
1. عدم مشاركت گروهی و ضرورت ایجاد تشکلهای زنان روستايی برای کمک به افزايش تولید و اطلاعرسانی برای تولیدات مورد نیاز، ايجاد اشتغال و حس همکاری و همدلی؛
2. كمبود نمايشگاه و فروشگاه در مکانهای توريستی جهت عرضه محصولات تولید شده و كوتاه كردن دست واسطهها؛
3. كمبود سرمايه اولیه؛
4. عدم دسترسی به جاده مناسب در مسیر اصلی؛
5. سرمايهگذاری نامناسب توسط دولت و بخش خصوصی در زمینه گردشگری؛
6. محدوديتی كه از طرف سرپرست خانوارها برای فعالیت زنان در فروش محصولات تولیدی وجود دارد.
راهکارهاي توسعه کارآفريني زنان در روستا
طبق اطلاعات حاصل از ارزيابی مشاركتی، راهکارهای توسعه كارآفرينی و توانمندسازی زنان محدوده به شرح زير عنوان شد:
1. ايجاد تشکلهای زنان روستايی در دهستان جهت هماهنگی بیشتر در پیشبرد اهداف و برنامهها؛
2. ايجاد نمايشگاه و فروشگاه در مکانهای دارای قابلیت جذب توريست در دهستان برای فروش محصولات محلی و صنايع دستی تولید شده توسط زنان به گردشگران به صورت مستقیم و بدون واسطه؛
3. در اختیار گذاشتن دستگاه خشکكن و بستهبندی محصولات كشاورزی اعم از سبزيجات، چای سبز، میوهجات، گیاهان دارویی و... توسط دولت؛
4. در اختیار گذاشتن تسهیلات بانکی با بهره پايین و بازپرداخت طولانیتر.
اکوتوریسم و توانمندسازی زنان روستایی
مقاله دیگری که بر نقش زنان در گردشگری روستایی تمرکز دارد مقاله "اکوتوریسم و توانمندسازی زنان روستایی (مورد مطالعه: روستای شیب دراز جزیره قشم)" نوشته لیلا وثوقی و مهدیه قاسمی است. جامعه آماری این تحقیق زنان روستایی شیبدراز بودند که در طرح حفاظتی "لاکپشتهای دریایی پوزه عقابی" با تأکید بر توسعه اکوتوریسم و صنایع دستی مشارکت داشتند.
در این مقاله آمده است: یافتههای این پژوهش نشان میدهد توسعه اکوتوریسم با حفاظت از تنوع زیستی روستای مطالعه شده سبب افزایش درآمد، اشتغالزایی و افزایش مهارت در کسبوکار شده و بر تغییر نگرش نسبت به نقش زنان، جمعگرایی و فعالیتهای گروهی تأثیر گذاشته است. از دیگر یافتههای این پژوهش اثرگذاری حفاظت بر توانمندسازی روانی است؛ به این معنا که زنان به این باور میرسند که میتوانند بر سرنوشت خود اثرگذار باشند، فقر را از بین ببرند و با سعی و تلاش بر مشکلات خود فایق آیند.
افزایش توانمندیهای روانی، اقتصادی و اجتماعی زنان
از دیگر یافتههای این پژوهش این است که مشارکت جامعه محلی سبب توانمندسازی اقتصادی میشود. این مشارکت میتواند شامل مشارکت در تولید و فروش صنایع دستی و... باشد که مستقیماً بر افزایش درآمد و اشتغالزایی زنان روستایی تأثیر گذاشته است. از دیگر مواردی که نتایج این پژوهش بر آن صحه گذاشته است تأثیرپذیری توانمندسازی روانی از مشارکت است. به این معنا که مشارکت زنان در توسعه اکوتوریسم سبب میشود آنها به خودباوری برسند و اعتماد به نفسشان افزایش پیدا کند. همچنین، مشارکت تأثیر مستقیمی بر توانمندسازی اجتماعی دارد و میتواند تمایل به حضور در فضاهای عمومی را افزایش دهد.
یکی از نتایج این پژوهش آن است که آموزش بر توانمندسازی اقتصادی تأثیر مثبت گذاشته است. به این معنا که آموزشهایی که زنان روستایی دریافت کردهاند سبب شده بتوانند بر مهارتهای کسبوکار خود بیفزایند. علاوه بر این، آموزش بر توانمندسازی روانی نیز تأثیر مثبت گذاشته است. یادگیری زنان روستایی سبب شده است که آنها توان اعمال کنترل بر عملکرد خود را بیابند و اعتماد به نفس خود را در جامعهای که قبلاً در آن فقط به کارهای منزل اشتغال داشتند، پیدا کنند. یافته دیگر این پژوهش حاکی از آن است که یادگیری بر توانمندسازی اجتماعی تأثیر مثبت گذاشته است یعنی میتوان گفت یادگیری مهارتهای اقتصادی نظیر قیمتگذاری و فروش صنایع دستی، سبب شده زنان درآمد بالاتری کسب کنند.
براساس نتایج بهدست آمده شدت رابطه حفاظت با توانمندسازی روانی بیش از سایر توانمندیها بوده است. این مسأله نشان میدهد زنان با درگیر شدن در حفاظت از لاکپشتها حس مفید بودن میکنند و توان تغییر در وضعیت کنونی را در خود میبینند و احساس میکنند بر اعمال خود با دانش و آگاهی تسلط بیشتری پیدا کردهاند.
بیشتر بودن شدت رابطه توانمندسازی اجتماعی و آموزشی حاکی از آن است که آموزش علاوه بر این که زنان را در کارگاههای آموزشی به دور هم جمع کرده روحیه جمعگرایی را هم در آنها تقویت کرده است. آموزش سبب شده زنان به این نتیجه برسند که آنها هم مانند مردان میتوانند در کارهای بیرون از خانه و درآمدزایی مشارکت داشته باشند و برای مثال در تولید صنایع دستی و... در تعاونیها مشارکت داشته باشند.
مقاله دیگری که در زمینه نقش زنان در گردشگری روستایی به چاپ رسیده مقاله "نقش گردشگری در توسعه کارآفرینی زنان روستایی (مطالعه تطبیقی روستای کندوان و اسکندان شهرستان اسکو)" نوشته سیاوش ایمنی قشلاق، فضیله خانی و سید سعید هاشمی است.
در این مقاله آمده است: ترکیب اشتغال در دو روستای کندوان و اسکندان نشان از تفاوتهای معنیدار بین توزیع و ترکیب اشتغال زنان دارد. در روستای کندوان که یک مقصد گردشگری است خدمات با 42.2 درصد بیشترین بخش از اشتغال زنان را به خود اختصاص داده است و پس از آن صنعت با 31.2 درصد و کشاورزی با کمترین مقدار یعنی 26.6 درصد است. این ترکیب در روستای اسکندان برعکس بوده و مثل بیشتر روستاهای معمولی، کشاورزی بیشترین تعداد شاغلان را در خود دارد.
تأثیر گردشگری بر کسبوکار زنان
یکی از تعاریف اصلی کارآفرینی، ایجاد و راهاندازی کسبوکار است. در این تحقیق برای آگاهی از وضعیت کارآفرینی در روستاهای مذکور تعداد زنانی که خود مستقلاً کسبوکار را راهاندازی و مدیریت میکنند مورد پژوهش قرار گرفتند که نتایج حاصل از تحقیق نشانگر آن است که تقریباً 47 درصد از زنان شاغل در روستای کندوان خود کسبوکاری را راهاندازی و مدیریت میکنند و این مهم در روستای اسکندان 27 درصد است.
نتایج تحقیق نشانگر تفاوتهای بسیار زیاد از نظر نوع مشاغل موجود در دو روستاست. برای مثال در روستای کندوان مشاغلی همچون نمایشگاه و فروشگاه صنایع دستی، مغازههای فروش محصولات محلی اعم از خشکبار، انواع گیاهان دارویی و خوراکی بهصورت خشک و تر، غذاخوری، کترینگ و پذیرایی، اجاره اتاق، کار در هتل، تولید انواع صنایع دستی جهت فروش در روستا، تهیه و فروش غذاهای محلی، بازار محلی برای فروش محصولات فصلی برای گردشگران و... وجود دارد که این نوع مشاغل و کسبوکار را در روستای اسکندان با وجود استقرار در نزدیکی روستای کندوان نمیتوان دید. این امر حاکی از تأثیر گردشگری بر ایجاد کسبوکارهای جدید و توسعه خوداشتغالی و کارآفرینی در این روستاهاست. بهطوری که تعدادی از اهالی روستاهای اطراف در فصول گردشگری محصولات و تولیدات محلی خود را جهت عرضه به گردشگران به بازار این روستا میآورند.
تأثیر گردشگری بر ویژگیهای کارآفرینانه در بین زنان روستاهای کندوان و اسکندان
صاحبنظران معتقدند که محیط تأثیر زیادی بر ایجاد انگیزه و رفتارهای کارآفرینانه دارد. یک محیط پویا و مناسب از نظر فضای کارآفرینانه و دارای پتانسیلها و فرصتهای مناسب میتواند محرکی برای بروز رفتارهای کارآفرینانه و توسعه کارآفرینی باشد. لذا در این تحقیق با در نظر گرفتن موارد بالا تأثیر دو محیط متفاوت روستایی را بر ویژگیهای مهم کارآفرینانه (ریسکپذیری، خلاقیت و نوآوری، تحمل ابهام و اعتماد به نفس) زنان روستایی مورد مقایسه قرار دادیم.
افزایش اعتماد به نفس، خلاقیت و ریسکپذیری زنان در مناطق گردشگری
نتایج حاصل از تفاوت میانگینها حاکی از آن است که در تمامی گویهها تفاوت معنیداری بین میزان ریسکپذیری در بین زنان دو روستای کندوان به عنوان مقصد گردشگری و اسکندان بهعنوان روستای معمولی وجود دارد و این موضوع نشان میدهد میزان ریسکپذیری در بین زنان روستای کندوان نسبت به اسکندان در سطح بالاتری قرار دارد.
ویژگی و شاخص بعدی خلاقیت و نوآوری است. میانگین این شاخص نیز در بین زنان روستای کندوان نسبت به زنان روستای اسکندان بالاست و این نشان میدهد ویژگی خلاقیت و نوآوری در بین زنان روستای کندوان نسبت به روستای اسکندان در سطح بالاتری قرار دارد.
سومین ویژگی و شاخص کارآفرینی که در بین زنان دو روستا مورد مقایسه قرار گرفته تحمل ابهام است. این شاخص نیز با استفاده از 4 گویه مورد سنجش قرار گرفته و نتایج حاصل نشان میدهد که به جز گویه اول «توانایی مواجهه با موقعیتهای سخت و مشکل» در سایرگویهها تفاوت معنیداری بین مقدار میانگینها وجود دارد. مجموع میانگین گویهها نیز تفاوت معنیداری بین زنان دو روستا نشان میدهد. آخرین شاخص و ویژگی مورد مقایسه، اعتماد به نفس است که بررسی گویههای مرتبط با این شاخص نشان میدهد اعتماد به نفس در بین زنان روستای کندوان بهعنوان روستای مقصد گردشگری بالاتر از زنان روستای اسکندان است.
نتایج حاصل از تحقیق حاکی از آن است که میزان اشتغال زنان در روستاهای مقصد گردشگری نسبت به روستاهای دیگر بیشتر است و این به دلیل وجود فرصتهای زیاد و متنوع کسبوکار در این روستاهاست. همچنین ماهیت کسبوکارهای گردشگری به زنان این امکان را میدهد تا به صورت پارهوقت و در کنار امور مربوط به خانهداری و در محل سکونت خود به اینگونه اشتغالات بپردازند.
همچنین یافتههای تحقیق نشان میدهد که رونق گردشگری در روستای کندوان باعث توسعه زیرساختهایی از جمله خدمات بانکی، هتل، پارکینگ، خدمات ارتباطی، افزایش توان مالی روستاییان و سرمایهگذاری در روستا و بهبود شرایط فرهنگی و تغییر نگرش نسبت به فعالیت زنان شده و این موضوع باعث ایجاد انگیزه برای مشارکت بیشتر و انگیزش ویژگیهای کارآفرینانه زنان روستایی شده است./مهرخانه
توسعه گردشگری روستایی؛ راهی برای کاهش فقر و کاهش مهاجرت جمعیت روستایی
بیش از 75 درصد از فقرای جهان در نواحی روستایی زندگی میکنند و مقصدهای گردشگری زیادی نیز در این مناطق وجود دارد. بنابراین، گردشگری میتواند یکی از بخشهای مهم اقتصاد روستایی باشد و توسعه گردشگری در مناطق روستایی بهعنوان راهی برای توزیع درآمدها و کاهش فقر به حساب میآید. از سوی دیگر، توسعه گردشگری روستایی میتواند به کند شدن روند تخلیه سکونتگاههای روستایی و کاهش مهاجرت جمعیت روستایی کمک کند.
توانمندسازی زنان در جوامع روستایی از طریق توسعه گردشگري روستایی
گردشگري روستایی يكي از صنایعی است كه بهدلیل تنوع در مشاغل، زمينه اشتغال و كارآفريني بسيار زيادي براي زنان روستایی دارد و آنها بهراحتي ميتوانند در كنار فعاليتهاي روزمره خانگي خود به فعالیت در این زمینه بپردازند. به عبارت دیگر، در این صنعت پتانسیلهای فراوانی برای توانمندسازی زنان در جوامع روستایی و در پی آن، احیا شخصیت و هویت آنها وجود دارد.
بخش گردشگري به دو صورت مستقیم و غیرمستقیم باعث ايجاد اشتغال ميشود. در بخش مستقیم، شاغلان شامل افرادی مانند کارکنان مهمانخانهها، رستورانها، حمل و نقل، سازمان خدمات گردشگري، مراکز تفريحي، و فروشگاههاي صنايع دستي میشوند که بدون واسطه با گردشگران ارتباط دارند. بخش غیرمستقیم نیز به شاغلانی که از گروههاي شغلي فعال در عرصه گردشگري پشتيباني ميکنند مانند شرکتهای تهيهکننده مواد و ملزومات مهمانپذيرها، شرکتهاي ساختماني و راهسازی (که به ايجاد راههای ارتباطي و ساخت هتلها ميپردازند)، توليدکنندگان محصولات غذايي، و توليدکنندگان صنايع دستي و بومي مربوط میشود. در این میان، زنان نیز در برخی از این مشاغل گردشگری مانند آشپزی، فروشندگی، صنایع دستی، کشاورزی، دامپروری و... مشارکت دارند.
در زمینه نقش زنان در گردشگری روستایی و تأثیری که توسعه گردشگری روستایی بر توانمندسازی اقتصادی، اجتماعی و روانی زنان میگذارد، پژوهشهای مختلفی انجام شده است. در این گزارش به تلخیص 3 مورد از این پژوهشها پرداختهایم.
مقاله "نقش گردشگری در توسعه کارآفرینی زنان روستایی (دهستان گورابپس شهرستان فومن)" توسط مجيد ياسوري و ژيلا وطنخواه کلورزي به نگارش درآمده است. در این مقاله آمده است:
دهستان گورابپس يکی از دهستانهای شهرستان فومن است كه در جنوب غربی استان گیلان واقع شده است. جامعه آماری اين تحقیق، 4475 نفر از زنان 15 سال و بالاتر ساكن در دهستان گورابپس شهرستان فومن را تشکیل میدهد و نمونه آماری آن، 37 نفر از زنان با قابلیت و كارآفرين ساكن در دهستان گورابپس است. يافتهها نشان داد كه زنان ساكن در دهستان از قابلیتهای خوبی در زمینه تولید محصولات مختلف اعم از صنايع دستی، قارچ، قالیبافی، خیاطی، نان محلی، مربا، انواع ترشیجات و... برخوردار بودند.
قابليتهاي توسعه کارآفريني زنان روستايي
1. قابلیتهای طبیعی. محدوده مورد مطالعه از پتانسیلهای طبیعی بالقوه و بالفعل زيادی برای توسعه گردشگری و توانمندسازی زنان به شرح زير برخودار است:
الف. جاذبههای طبیعی: آب و هوای معتدل كوهستانی و خنک در فصل تابستان، جنگلهای بکر و دست نخورده و سرسبز، مزارع برنج و باغات زيبای چای در كنار كوه و دشت، چشمهها و رودخانههای پرآب و همیشگی و چشماندازهای بسیار زیبا كه برای جذب توريسم بسیار مناسب است، باعث شده سالانه گردشگران زيادی به اين محدوده سفر كنند.
ب. جاذبههای فرهنگی: برپايی جشنواره بازیهای محلی در روستای حیدرآلات و وجود بقعههای زيارتی در روستاهای
فوشه، گشترودخان و قلعه رودخان.
ج. جاذبههای تاریخی: شامل قلعه تاریخی رودخان و غار فوشه.
2. قابلیتهای انسانی: براساس اطلاعات بهدست آمده از مطالعات میدانی، تعداد زيادی از زنان ساكن در محدوده مورد مطالعه، از قابلیتها و استعدادهای بالقوه و بالفعل قابل توجهی در زمینه توسعه كارآفرينی و ارائه خدمات به گردشگران برخوردار هستند.
مطابق اطلاعات بهدست آمده، زنان ساكن در اين دهستان از قابلیتهای خوبی در زمینه تولید انواع محصولات كشاورزی، دام و طیور، ماهی، عسل، دوشاب، صنايع دستی،كمپوست و قارچ خوراكی و ارایه خدمات به گردشگران برخوردار بودند و تعداد زيادی از آنها بیش از يک نوع فعالیت انجام میدادند اما به دلیل برخی موانع، با وجود قابلیتهای گردشگری و انسانی قابل توجه در محدوده مورد مطالعه، از بین 37 نفر، فقط 4 نفر از آنها از طريق فروش صنايع دستی و اجاره خانههای روستايی به گردشگران كسب درآمد میكنند و بقیه با وجود تولید بیش از نیازشان، بازاری برای فروش ندارند.
برهی از موانع توسعه کارآفريني در روستا
مطابق اطلاعات حاصل از ارزيابی مشاركتی، برخی از موانع كارآفرينی و توانمندی آنها به شرح زير است:
1. عدم مشاركت گروهی و ضرورت ایجاد تشکلهای زنان روستايی برای کمک به افزايش تولید و اطلاعرسانی برای تولیدات مورد نیاز، ايجاد اشتغال و حس همکاری و همدلی؛
2. كمبود نمايشگاه و فروشگاه در مکانهای توريستی جهت عرضه محصولات تولید شده و كوتاه كردن دست واسطهها؛
3. كمبود سرمايه اولیه؛
4. عدم دسترسی به جاده مناسب در مسیر اصلی؛
5. سرمايهگذاری نامناسب توسط دولت و بخش خصوصی در زمینه گردشگری؛
6. محدوديتی كه از طرف سرپرست خانوارها برای فعالیت زنان در فروش محصولات تولیدی وجود دارد.
راهکارهاي توسعه کارآفريني زنان در روستا
طبق اطلاعات حاصل از ارزيابی مشاركتی، راهکارهای توسعه كارآفرينی و توانمندسازی زنان محدوده به شرح زير عنوان شد:
1. ايجاد تشکلهای زنان روستايی در دهستان جهت هماهنگی بیشتر در پیشبرد اهداف و برنامهها؛
2. ايجاد نمايشگاه و فروشگاه در مکانهای دارای قابلیت جذب توريست در دهستان برای فروش محصولات محلی و صنايع دستی تولید شده توسط زنان به گردشگران به صورت مستقیم و بدون واسطه؛
3. در اختیار گذاشتن دستگاه خشکكن و بستهبندی محصولات كشاورزی اعم از سبزيجات، چای سبز، میوهجات، گیاهان دارویی و... توسط دولت؛
4. در اختیار گذاشتن تسهیلات بانکی با بهره پايین و بازپرداخت طولانیتر.
اکوتوریسم و توانمندسازی زنان روستایی
مقاله دیگری که بر نقش زنان در گردشگری روستایی تمرکز دارد مقاله "اکوتوریسم و توانمندسازی زنان روستایی (مورد مطالعه: روستای شیب دراز جزیره قشم)" نوشته لیلا وثوقی و مهدیه قاسمی است. جامعه آماری این تحقیق زنان روستایی شیبدراز بودند که در طرح حفاظتی "لاکپشتهای دریایی پوزه عقابی" با تأکید بر توسعه اکوتوریسم و صنایع دستی مشارکت داشتند.
در این مقاله آمده است: یافتههای این پژوهش نشان میدهد توسعه اکوتوریسم با حفاظت از تنوع زیستی روستای مطالعه شده سبب افزایش درآمد، اشتغالزایی و افزایش مهارت در کسبوکار شده و بر تغییر نگرش نسبت به نقش زنان، جمعگرایی و فعالیتهای گروهی تأثیر گذاشته است. از دیگر یافتههای این پژوهش اثرگذاری حفاظت بر توانمندسازی روانی است؛ به این معنا که زنان به این باور میرسند که میتوانند بر سرنوشت خود اثرگذار باشند، فقر را از بین ببرند و با سعی و تلاش بر مشکلات خود فایق آیند.
افزایش توانمندیهای روانی، اقتصادی و اجتماعی زنان
از دیگر یافتههای این پژوهش این است که مشارکت جامعه محلی سبب توانمندسازی اقتصادی میشود. این مشارکت میتواند شامل مشارکت در تولید و فروش صنایع دستی و... باشد که مستقیماً بر افزایش درآمد و اشتغالزایی زنان روستایی تأثیر گذاشته است. از دیگر مواردی که نتایج این پژوهش بر آن صحه گذاشته است تأثیرپذیری توانمندسازی روانی از مشارکت است. به این معنا که مشارکت زنان در توسعه اکوتوریسم سبب میشود آنها به خودباوری برسند و اعتماد به نفسشان افزایش پیدا کند. همچنین، مشارکت تأثیر مستقیمی بر توانمندسازی اجتماعی دارد و میتواند تمایل به حضور در فضاهای عمومی را افزایش دهد.
یکی از نتایج این پژوهش آن است که آموزش بر توانمندسازی اقتصادی تأثیر مثبت گذاشته است. به این معنا که آموزشهایی که زنان روستایی دریافت کردهاند سبب شده بتوانند بر مهارتهای کسبوکار خود بیفزایند. علاوه بر این، آموزش بر توانمندسازی روانی نیز تأثیر مثبت گذاشته است. یادگیری زنان روستایی سبب شده است که آنها توان اعمال کنترل بر عملکرد خود را بیابند و اعتماد به نفس خود را در جامعهای که قبلاً در آن فقط به کارهای منزل اشتغال داشتند، پیدا کنند. یافته دیگر این پژوهش حاکی از آن است که یادگیری بر توانمندسازی اجتماعی تأثیر مثبت گذاشته است یعنی میتوان گفت یادگیری مهارتهای اقتصادی نظیر قیمتگذاری و فروش صنایع دستی، سبب شده زنان درآمد بالاتری کسب کنند.
براساس نتایج بهدست آمده شدت رابطه حفاظت با توانمندسازی روانی بیش از سایر توانمندیها بوده است. این مسأله نشان میدهد زنان با درگیر شدن در حفاظت از لاکپشتها حس مفید بودن میکنند و توان تغییر در وضعیت کنونی را در خود میبینند و احساس میکنند بر اعمال خود با دانش و آگاهی تسلط بیشتری پیدا کردهاند.
بیشتر بودن شدت رابطه توانمندسازی اجتماعی و آموزشی حاکی از آن است که آموزش علاوه بر این که زنان را در کارگاههای آموزشی به دور هم جمع کرده روحیه جمعگرایی را هم در آنها تقویت کرده است. آموزش سبب شده زنان به این نتیجه برسند که آنها هم مانند مردان میتوانند در کارهای بیرون از خانه و درآمدزایی مشارکت داشته باشند و برای مثال در تولید صنایع دستی و... در تعاونیها مشارکت داشته باشند.
مقاله دیگری که در زمینه نقش زنان در گردشگری روستایی به چاپ رسیده مقاله "نقش گردشگری در توسعه کارآفرینی زنان روستایی (مطالعه تطبیقی روستای کندوان و اسکندان شهرستان اسکو)" نوشته سیاوش ایمنی قشلاق، فضیله خانی و سید سعید هاشمی است.
در این مقاله آمده است: ترکیب اشتغال در دو روستای کندوان و اسکندان نشان از تفاوتهای معنیدار بین توزیع و ترکیب اشتغال زنان دارد. در روستای کندوان که یک مقصد گردشگری است خدمات با 42.2 درصد بیشترین بخش از اشتغال زنان را به خود اختصاص داده است و پس از آن صنعت با 31.2 درصد و کشاورزی با کمترین مقدار یعنی 26.6 درصد است. این ترکیب در روستای اسکندان برعکس بوده و مثل بیشتر روستاهای معمولی، کشاورزی بیشترین تعداد شاغلان را در خود دارد.
تأثیر گردشگری بر کسبوکار زنان
یکی از تعاریف اصلی کارآفرینی، ایجاد و راهاندازی کسبوکار است. در این تحقیق برای آگاهی از وضعیت کارآفرینی در روستاهای مذکور تعداد زنانی که خود مستقلاً کسبوکار را راهاندازی و مدیریت میکنند مورد پژوهش قرار گرفتند که نتایج حاصل از تحقیق نشانگر آن است که تقریباً 47 درصد از زنان شاغل در روستای کندوان خود کسبوکاری را راهاندازی و مدیریت میکنند و این مهم در روستای اسکندان 27 درصد است.
نتایج تحقیق نشانگر تفاوتهای بسیار زیاد از نظر نوع مشاغل موجود در دو روستاست. برای مثال در روستای کندوان مشاغلی همچون نمایشگاه و فروشگاه صنایع دستی، مغازههای فروش محصولات محلی اعم از خشکبار، انواع گیاهان دارویی و خوراکی بهصورت خشک و تر، غذاخوری، کترینگ و پذیرایی، اجاره اتاق، کار در هتل، تولید انواع صنایع دستی جهت فروش در روستا، تهیه و فروش غذاهای محلی، بازار محلی برای فروش محصولات فصلی برای گردشگران و... وجود دارد که این نوع مشاغل و کسبوکار را در روستای اسکندان با وجود استقرار در نزدیکی روستای کندوان نمیتوان دید. این امر حاکی از تأثیر گردشگری بر ایجاد کسبوکارهای جدید و توسعه خوداشتغالی و کارآفرینی در این روستاهاست. بهطوری که تعدادی از اهالی روستاهای اطراف در فصول گردشگری محصولات و تولیدات محلی خود را جهت عرضه به گردشگران به بازار این روستا میآورند.
تأثیر گردشگری بر ویژگیهای کارآفرینانه در بین زنان روستاهای کندوان و اسکندان
صاحبنظران معتقدند که محیط تأثیر زیادی بر ایجاد انگیزه و رفتارهای کارآفرینانه دارد. یک محیط پویا و مناسب از نظر فضای کارآفرینانه و دارای پتانسیلها و فرصتهای مناسب میتواند محرکی برای بروز رفتارهای کارآفرینانه و توسعه کارآفرینی باشد. لذا در این تحقیق با در نظر گرفتن موارد بالا تأثیر دو محیط متفاوت روستایی را بر ویژگیهای مهم کارآفرینانه (ریسکپذیری، خلاقیت و نوآوری، تحمل ابهام و اعتماد به نفس) زنان روستایی مورد مقایسه قرار دادیم.
افزایش اعتماد به نفس، خلاقیت و ریسکپذیری زنان در مناطق گردشگری
نتایج حاصل از تفاوت میانگینها حاکی از آن است که در تمامی گویهها تفاوت معنیداری بین میزان ریسکپذیری در بین زنان دو روستای کندوان به عنوان مقصد گردشگری و اسکندان بهعنوان روستای معمولی وجود دارد و این موضوع نشان میدهد میزان ریسکپذیری در بین زنان روستای کندوان نسبت به اسکندان در سطح بالاتری قرار دارد.
ویژگی و شاخص بعدی خلاقیت و نوآوری است. میانگین این شاخص نیز در بین زنان روستای کندوان نسبت به زنان روستای اسکندان بالاست و این نشان میدهد ویژگی خلاقیت و نوآوری در بین زنان روستای کندوان نسبت به روستای اسکندان در سطح بالاتری قرار دارد.
سومین ویژگی و شاخص کارآفرینی که در بین زنان دو روستا مورد مقایسه قرار گرفته تحمل ابهام است. این شاخص نیز با استفاده از 4 گویه مورد سنجش قرار گرفته و نتایج حاصل نشان میدهد که به جز گویه اول «توانایی مواجهه با موقعیتهای سخت و مشکل» در سایرگویهها تفاوت معنیداری بین مقدار میانگینها وجود دارد. مجموع میانگین گویهها نیز تفاوت معنیداری بین زنان دو روستا نشان میدهد. آخرین شاخص و ویژگی مورد مقایسه، اعتماد به نفس است که بررسی گویههای مرتبط با این شاخص نشان میدهد اعتماد به نفس در بین زنان روستای کندوان بهعنوان روستای مقصد گردشگری بالاتر از زنان روستای اسکندان است.
نتایج حاصل از تحقیق حاکی از آن است که میزان اشتغال زنان در روستاهای مقصد گردشگری نسبت به روستاهای دیگر بیشتر است و این به دلیل وجود فرصتهای زیاد و متنوع کسبوکار در این روستاهاست. همچنین ماهیت کسبوکارهای گردشگری به زنان این امکان را میدهد تا به صورت پارهوقت و در کنار امور مربوط به خانهداری و در محل سکونت خود به اینگونه اشتغالات بپردازند.
همچنین یافتههای تحقیق نشان میدهد که رونق گردشگری در روستای کندوان باعث توسعه زیرساختهایی از جمله خدمات بانکی، هتل، پارکینگ، خدمات ارتباطی، افزایش توان مالی روستاییان و سرمایهگذاری در روستا و بهبود شرایط فرهنگی و تغییر نگرش نسبت به فعالیت زنان شده و این موضوع باعث ایجاد انگیزه برای مشارکت بیشتر و انگیزش ویژگیهای کارآفرینانه زنان روستایی شده است./مهرخانه
ارسال نظرات شما
