تئاتر، تقویت‌کننده حس تعلق به فرهنگ/ نقش تئاتر در انتقال و حفظ فرهنگ جامعه

به گزارش خبرگزاری بسیج خراسان رضوی از مشهد مقدس؛ حمیدرضا سهیلی، نویسنده و پژوهشگر تئاتر در خصوص نقش این هنر در شکل‌گیری هویت فردی و جمعی اظهار کرد: تئاتر، کهن‌ترین شکل اجرای زنده، فراتر از یک سرگرمی است که همواره نقش بی‌بدیلی در شکل‌دهی به فرد و جمع ایفا می‌کند. این هنرِ روایتگری، با ایجاد پیوندی عمیق و عاطفی، حس تعلق فرهنگی را تقویت کرده و به عنصری حیاتی در پویایی جامعه تبدیل شده است.

وی با اشاره به اینکه تماشای تئاتر، سفری ایمن به درون فرد است، افزود: مخاطب با هم‌ذات‌پنداری با شخصیت‌های روی صحنه، ترس‌ها، آرزوها و تضادهای درونی خود را از دریچه‌ای دیگر می‌بیند و به پالایش روانی (کاتارسیس) دست پیدا می‌کند. این فرایند، پاسخی هنرمندانه به پرسش همیشگی «من کیستم؟» است.

نقش هنر تئاتر در شناخت «خود»

سهیلی با اشاره به اثرگذاری بازیگران تئاتر تصریح کرد: برای بازیگر، تئاتر یک آزمایشگاه منحصربه‌فرد است. او با قرارگرفتن در کالبد انسانی دیگر، مرزهای هویت خویش را گسترده می‌کند و درمی‌یابد که «خود» امری ثابت نیست، بلکه سیال و چندلایه است. داستان‌های روایت شده روی صحنه نیز همچون آینه‌ای عمل می‌کنند که به تماشاگر کمک می‌کند خود را بهتر ببیند و درک کند.

وی ادامه داد: تئاتر بستری برای تولد «ما» جمعی فراهم می‌کند. حضور تماشاگران در مکانی واحد و تجربه هم‌زمان هیجاناتی مانند خنده، گریه و تشویق، حس همبستگی قدرتمندی ایجاد می‌کند. این تجربه مشترک، خود به بخشی از خاطره جمعی تبدیل می‌شود.

تئاتر، سنت‌های جاافتاده در جامعه را به چالش می‌کشد

این پیش‌کسوت عرصه تئاتر در خصوص نقش نقادانه این هنرنمایشی ذکر کرد: این هنر، حافظه تاریخی جامعه را نیز زنده نگه می‌دارد و با روایت داستان‌ها و اسطوره‌های مشترک، پاسخگوی پرسش «ما از کجا آمده‌ایم؟» است. جالب آنکه تئاتر همواره تحسین‌گر نیست و گاه با نگاهی نقادانه، روایت‌های رسمی و سنت‌های جاافتاده را به چالش می‌کشد. این نقد، جامعه را وادار به بازاندیشی می‌کند و از ایستایی هویت جمعی جلوگیری می‌نماید.

وی بیان کرد: تأثیر نهایی تئاتر، تقویت حس تعلق و غرور فرهنگی است که از راه‌های مختلفی محقق می‌شود. اجرای نمایش به زبان مادری و گویش‌های محلی، غنای زبانی را به رخ می‌کشد و مایه افتخار می‌شود. نمایش می‌تواند آیین‌ها و مراسم کهن را در قالب هنر بازآفرینی کند و معنای آن را برای نسل جدید ملموس سازد.

نقش تئاتر در انتقال و حفظ فرهنگ جامعه

سهیلی در خصوص نقش این هنرنمایشی در انتقال و حفظ فرهنگ خاطرنشان کرد: تئاتر با بازخوانی داستان‌های کهن با نگاهی معاصر، نشان می‌دهد که ریشه‌های فرهنگی چگونه می‌توانند مسائل امروز را معنا بخشند. در مجموع، تئاتر یک میدان گردهمایی بی‌نظیر است که هم فرد را با خودش روبه‌رو می‌کند و هم جامعه را با گذشته و حالش پیوند می‌زند. این هنر، فرهنگ را به پدیده‌ای زنده و قابل‌لمس تبدیل می‌کند.

وی مطرح کرد: تعزیه و نمایش‌های مذهبی به‌خوبی توانسته‌اند فرهنگ شیعی و ارزش‌های ایثار را به جامعه منتقل کنند. علاوه بر این، نمایش‌های عروسکی و سنتی نیز توانسته‌اند ضرب‌المثل‌ها و آداب قدیمی را زنده نگه دارند. برخی از گروه‌ها با اجرای نمایش‌های مبتنی بر داستان‌های شاهنامه، اسطوره‌های ملی را نیز به نسل جوان شناسانده‌اند.