ریشههای روانی مسئولیتگریزی؛ از عزتنفس کاذب شخصیتهای کمالگرا تا الگوهای اشتباه زندگی
به گزارش خبرگزاری بسیج خراسان رضوی از مشهد مقدس؛ فاطمه ذوالفقاری، مشاور و روانشناس در خصوص مسئولیتگریزی و پیامدهای آن برای جامعه اظهار کرد: بسیاری از اوقات فرد تمایل دارد که از وظایف خود اجتناب کند یا حتی اشتباهاتی را که دررابطهبا یک کار انجام داده، نپذیرد. در اینجا فرد مسئولیتگریز معمولاً یک فرد دیگر یا یک شرایط بیرونی را مقصر میداند تا خود را از آن احساس گناه و شرم یا مجازاتی که درباره عواقب کارش در نظر گرفته شده، در امان نگه دارد.
وی افزود: ریشهها و عوامل متعددی مانند «ترس از شکست» ممکن است باعث شکلگیری این رفتار شود. بسیاری اوقات افرادی که از عزتنفس پایینی برخوردار هستند، بهشدت از شکستخوردن میترسند یا افرادی که کمالگرا هستند، با یک عزتنفس کاذب از مسئولیتپذیری دوری میکنند. ممکن است افراد به دلیل قضاوتنشدن یا مورد انتقاد قرارنگرفتن نیز این رفتار را از خود نشان دهند. گاهی وجود الگوهای اشتباه در زندگی، باعث یادگیری این رفتار میشود.
ذوالفقاری عدم وظیفهشناسی را نوعی مسئولیتگریزی دانست و تصریح کرد: فردی که دچار یکسری اختلالات میشود، ممکن است مسئولیتگریزی بیشتری را در زندگی خود انجام دهد.
وی با اشاره به اهمیت خودشناسی بیان کرد: بسیاری از اوقات در ازدواج، انتخاب شغل یا رشته تحصیلی و مسائل مختلف با شناخت بهتر از خود، میتوانیم موفقتر باشیم و تصمیمات درستتری اتخاذ کنیم.
این روانشناس با بیان اینکه باید افراد خودآگاه شوند، توضیح داد: مسئولیتگریزی اینگونه اتفاق میافتد که فرد بهجای پذیرفتن خطای خود، دیگران را سرزنش میکند و هیچوقت سهم خود را در آن خطا نمیبیند و به دیگران اشاره میکند. بهعنوانمثال هنگامی که در خیابان تصادف میشود، مسئول بیمه سهمهای مختلف را در وقوع تصادف ثبت میکند و میزان خطای هر راننده مشخص میشود. بسیاری از اوقات خوب است که مانند صحنه تصادف و سهمبندی که بیمه انجام میدهد، ما نیز برای خود در وظایف یا اشتباهاتمان سهمها را مشخص کنیم تا سعی نکنیم با انکار، توجیه یا دلیلتراشی از مسئولیتگریزی استفاده کنیم.
وی در ادامه اذعان کرد: این مسئولیتگریزی میتواند باعث جلوگیری از رشد فرد، خدشهدار شدن روابط با دیگران، افزایش اضطراب و استرس شود و بسیاری از اوقات آثار و پیامدهای فرهنگی نیز خواهد داشت.
ذوالفقاری با اشاره به یک داستان مطرح کرد: در سال ۱۹۶۴، در غرب یک فرد با چاقو به یک خانم در خیابان حمله کرد. یکی از همسایهها با دیدن این صحنه و شنیدن درخواست کمک قربانی، فریاد کشید و فرد قاتل را وادار به عقبنشینی کرد ولی پس از آنکه ۳۸ نفر شاهد این جریان بودند و هیچکدام مسئولیتی را در قبال جامعه یا آن شهروند انجام ندادند، قاتل به صحنه برگشت و آن خانم را به قتل رساند.
وی در ادامه گفت: پس از این اتفاق، بسیاری از افراد و نظریهپردازها به این مسئولیت نگاه ویژهتری کردند و در روانشناسی اجتماعی نیز تا حدودی به این موضوع پرداخته شد. مسئولیتگریزی تنها به فرد و رشد فرد آسیب نمیزند بلکه بسیاری از اوقات ابعاد آن میتواند در جامعه نیز مشاهده شود. بهتر است افراد ریشههای مسئولیتگریزی خود را بشناسند؛ این ریشهها ممکن است در ترسها، باورها و عزتنفس پایین افراد باشد. افراد باید عوامل درونی را بشناسند و سپس تبدیل به یک الگوی صحیح و فرد مسئولیتپذیر برای خانواده، فرزند و دوستان شوند تا بتوانند در جامعه بهعنوان یک فرد مسئولیتپذیر زندگی کنند.
ذوالفقاری خاطرنشان کرد: مسئولیتپذیری در بسیاری از موضوعات مشاهده میشود، بهعنوانمثال در دوران شیوع بیماری کرونا یا جنگ دوازدهروزه اخیر، اکثر مردم مسئولیتپذیری را بهجای مسئولیتگریزی انتخاب کردند. ما میتوانیم انتخاب کنیم، پس بهتر است خودآگاه شویم و اگر مسئلهای در این موضوع داریم، آن را شناسایی کنیم تا آثار مثبت مسئولیتپذیری را بهجای مسئولیتگریزی در زندگی شخصی و جامعه خود تجربه کنیم.
یادداشت
در مذمت روشنفکری!
یادداشت؛
تنگه هرمز و تغییر معادلات جهانی
یادداشت خبرنگار/خاک جانسپرده؛