برای ارتقای سلامت از پزشک‌محوری خارج شوید/ ظرفیت سلبریتی‌های محلی را جدی بگیرید

به گزارش خبرگزاری بسیج استان خراسان رضوی از گناباد، حبیب راثی تهرانی، استادیار و عضو هیئت علمی گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی، در نشست با جمعی از خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای شهرستان گناباد، به تبیین ابعاد نوین «سلامت ژورنالیسم» و نقش اصحاب رسانه در ارتقای سواد سلامت جامعه پرداخت.

وی با اشاره به اینکه مفهوم «سلامت» از دهه ۱۹۹۰ میلادی فراتر از بهداشت فردی تعریف شده است، اظهار کرد: امروز سلامت به‌عنوان یک هدف جمعی و دانشگاهی مطرح است و وظیفه خبرنگاران و رسانه‌ها، طراحی کمپین‌ها و مداخلات پیام‌رسان متناسب با مخاطب است.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی افزود: اگر جامعه هدف ما نوجوانان هستند، نمی‌توان از زبان و قالبی مانند مطبوعات تخصصی بزرگسالان برای آن‌ها استفاده کرد و لازم است پیام متناسب با ویژگی‌های این گروه تولید و منتشر شود.

راثی تهرانی با تشریح مفهوم «پیوندهای ضعیف» در شبکه‌های اجتماعی، به تجربه ویتنام در دوران پاندمی کرونا اشاره کرد و گفت: در ویتنام، نوجوانان به پیام‌های رسمی وزارت بهداشت توجهی نمی‌کردند، اما با همکاری یک رقصنده مشهور نوجوان، ترانه‌ای درباره شستن دست‌ها تولید شد که مورد تشویق سازمان بهداشت جهانی قرار گرفت.

وی ادامه داد: این تجربه نشان می‌دهد گاهی پیوندهای ضعیف و افراد غیرمتخصص، قدرت انتقال پیام‌های سلامت را بیش از نهادهای رسمی دارند.

این استاد دانشگاه در ادامه به تفکیک پیام‌های ایجابی و سلبی در حوزه سلامت پرداخت و تصریح کرد: پیام‌های سلبی و ترس‌آور مانند هشدار درباره عوارض سیگار و کرونا، زمانی مؤثرند که مخاطب احساس خطر کند و همزمان راه‌حل ساده و کارآمدی نیز به او ارائه شود.

راثی تهرانی خاطرنشان کرد: در غیر این صورت، مخاطب دچار «واکنش انکاری» شده و پیام را نادیده می‌گیرد. برای نمونه، تصویر یک گوشی آلوده به ویروس آنفلوآنزا که کودکان را تهدید می‌کند، زمانی اثربخشی بالایی خواهد داشت که با راه‌حل مشخصی مانند استفاده از ضدعفونی‌کننده همراه باشد.

وی با تأکید بر نقش «خودکارآمدی» در پذیرش رفتارهای سلامت‌محور اظهار کرد: مخاطب باید باور کند که از لحاظ مالی، جسمی و اجتماعی توانایی انجام رفتار توصیه‌شده، مانند خرید دارو، ورزش یا تهیه ماسک را دارد؛ در غیر این صورت، پیام‌های ترس‌آور نتیجه‌ای جز تشدید اضطراب و انکار نخواهند داشت.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی همچنین با اشاره به چالش «اطلاعات غلط» در فضای مجازی گفت: ما با دو نوع اطلاعات غلط روبه‌رو هستیم؛ نوع نخست، اطلاعاتی است که ناآگاهانه و غیرعمدی منتشر می‌شود و نوع دوم با هدف خرابکاری و تخریب منتشر می‌شود.

وی شبهات مرتبط با طب سنتی، تئوری‌های توطئه از جمله شایعه «برنامه‌ریزی جهانی برای کرونا» و برخی باورهای خرافی مانند «خوردن آب دریا برای زنان باردار» در شمال کشور را از نمونه‌های اطلاعات نادرست عنوان کرد و افزود: الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی نیز با هدایت مخاطب به سمت محتوای مشابه، بر دامنه این شایعات می‌افزایند.

راثی تهرانی با ارائه دستورالعمل‌هایی برای خبرنگاران حوزه سلامت، بر بومی‌سازی محتوا و استفاده از سلبریتی‌ها و بلاگرهای محلی برای افزایش اعتماد مخاطبان تأکید کرد.

وی همچنین پرهیز از انتشار جزئیات و روش‌های خودکشی در گزارش‌ها و اکتفا به علت کلی مرگ، ترجمه دانش پزشکی به سه زبان متفاوت برای پزشکان، دانشجویان و عموم مردم و تقویت سواد رسانه‌ای و رایانه‌ای در کنار سواد سلامت را از دیگر الزامات فعالیت رسانه‌ای در حوزه سلامت برشمرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی در پاسخ به سؤال خبرنگاران درباره نقش دانشگاه‌ها در تولید محتوای سلامت‌محور اظهار کرد: برای نخستین بار در ایران، رشته «ارتباطات سلامت» در دانشگاه علامه طباطبائی طراحی شده و به‌زودی در مقطع کارشناسی دانشجو می‌پذیرد.

وی افزود: تاکنون کتاب‌ها و پایان‌نامه‌های متعددی در این حوزه تولید شده و دانشگاه‌هایی مانند دانشگاه گناباد نیز در این مسیر پیشگام بوده‌اند.

راثی تهرانی ابراز امیدواری کرد: با همکاری رسانه‌های محلی بتوان خوراک اطلاعاتی صحیح و دقیقی برای مقابله با شبهات علمی و ارتقای سلامت جامعه فراهم کرد.

در پایان این نشست، خبرنگاران حاضر بر لزوم توانمندسازی رسانه‌های محلی برای تشخیص اخبار جعلی و نقش رسانه‌ها در بازنمایی صحیح وقایع حوزه سلامت، بدون ایجاد حاشیه‌های روانی، تأکید کردند.