تربیت معلم باید از «اداره دانشگاه» به «ساختن معلم آینده» برسد

به گزارش خبرگزاری بسیج، در نشست تخصصی «داد دانشگاه » با حضور سجاد صدیقی، رئیس سازمان بسیج فرهنگیان کشور، جایگاه تاریخی و راهبردی معلم، تحولات بیش از یک قرن نظام تربیت معلم و ضرورت بازطراحی دانشگاه فرهنگیان متناسب با نیازهای امروز و آینده انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار گرفت؛ نشستی که در آن بر عبور از الگوهای گذشته و حرکت به سمت «نوزایی نظام تربیت معلم» تأکید شد.

 معلم، فراتر از یک نقش آموزشی

در ابتدای این نشست، با اشاره به نگاه راهبردی به نظام تعلیم و تربیت، بر جایگاه تربیت معلم و دانشگاه فرهنگیان به‌عنوان یکی از نقاط اصلی این نظام تأکید شد.

سجاد صدیقی در ادامه، مسئله معلمی را از دو منظر قابل بررسی دانست و گفت: نخست، معلم محور و عامل اصلی تحقق تربیت رسمی و عمومی و ایجاد تحول در آموزش‌وپرورش است؛ اما نقش معلم به همین موضوع محدود نمی‌شود.

وی افزود: معلم از ظرفیت منحصربه‌فردی برای عمومی‌سازی مفاهیم و گفتمان‌های عمیق برخوردار است؛ چراکه از یک سو با مفاهیم و ادراکات عمیق مواجه است و از سوی دیگر، با بدنه عمومی جامعه ارتباط مستقیم دارد.

 فناوری بی‌بدیل معلم برای عمومی‌سازی مفاهیم

صدیقی گفت: توانایی تبدیل مفاهیم پیچیده به زبان ساده و قابل فهم را یکی از مهم‌ترین مزیت‌های معلم دانست و اظهار کرد که این توانایی، معلم را به ظرفیتی کم‌نظیر برای ارتباط میان جریان نخبگانی و عموم جامعه تبدیل می‌کند.

به گفته وی، حوزه و دانشگاه می‌توانند در تولید و صورت‌بندی مفاهیم نقش‌آفرین باشند، اما معلم از فناوری ارتباطی و تربیتی ویژه‌ای برخوردار است که به کمک آن می‌تواند عمیق‌ترین مفاهیم را در قالب زبان ساده، داستان و شعر برای مخاطب عمومی قابل فهم کند.

صدیقی با اشاره به تعبیر «شغل انبیاست» درباره معلمی، این تعبیر را دارای دو وجه دانست: تربیت عمومی جامعه و انتقال و عمومی‌سازی پیام و مسیر حرکت انبیا و اولیای الهی.

 بیش از یک قرن تجربه؛ سرمایه‌ای برای بازطراحی آینده

در بخش دیگری از این نشست، تحولات تاریخی نظام تربیت معلم در ایران مورد بررسی قرار گرفت.

صدیقی با اشاره به آغاز شکل‌گیری دارالمعلمین و دارالمعلمات از سال ۱۲۹۸، روند تربیت معلم در ایران را سرشار از تجربه‌ها و تغییرات متعدد دانست و تأکید کرد که این تجربه بیش از یک قرن، باید به‌صورت دقیق مطالعه، دسته‌بندی و برای طراحی آینده مورد استفاده قرار گیرد.

وی با مرور تجربه پس از انقلاب اسلامی، به شکل‌گیری سه سطح دانشسراها، مراکز تربیت معلم و دانشگاه‌های تربیت معلم اشاره کرد و گفت این ساختار صرفاً برای تأمین نیروی انسانی ایجاد نشده بود، بلکه تربیت استاد، پاسخ به نیازهای علمی و پژوهشی آموزش‌وپرورش و تولید دانش متناسب با مسائل معلمی نیز از مأموریت‌های آن به شمار می‌رفت.

تربیت معلم با نسخه‌های گذشته به آینده مطلوب نمی‌رسد

رئیس سازمان بسیج فرهنگیان کشور با اشاره به حذف تدریجی برخی از مأموریت‌های دانشگاه‌های تربیت معلم در دهه‌های گذشته، این روند را موجب تضعیف بخش علمی و مولد نظام تربیت معلم دانست.

وی تأکید کرد که هنگامی که تولید دانش و اندیشه متناسب با مسائل واقعی معلمی از این ساختار حذف شد، نظام تربیت معلم عملاً «مغز متفکر» خود را از دست داد؛ مسئله‌ای که در ادامه به تعطیلی مراکز و دانشسراهای تربیت معلم و انحلال بخش‌هایی از این نظام انجامید.

 دانشگاه فرهنگیان، تثبیت موجودیت کافی نیست

صدیقی با اشاره به شکل‌گیری دانشگاه فرهنگیان در دهه ۱۳۹۰، این دانشگاه را محصول دوره جدید تربیت معلم دانست و گفت دانشگاه فرهنگیان در سال‌های نخست فعالیت خود با تلاطم‌ها و چالش‌های متعددی مواجه بوده است.

وی با اشاره به تلاش‌هایی که در مقاطعی برای ادغام، حذف تعهد خدمت یا برون‌سپاری تربیت معلم مطرح شده بود، تثبیت حیات دانشگاه فرهنگیان در سال‌های اخیر را اتفاقی مهم عنوان کرد.

با این حال، صدیقی تأکید کرد که مسئله امروز دیگر صرفاً «بقای دانشگاه فرهنگیان» نیست، بلکه باید به این پرسش پاسخ داد که *«برای چگونه معلم تربیت کردن، چه ایده‌ای داریم؟»*

 مسئله امروز؛ تربیت معلم برای آینده، نه تکرار گذشته

صدیقی با انتقاد از نگاه‌هایی که دانشگاه فرهنگیان را صرفاً در مقایسه با سایر دانشگاه‌ها ارزیابی می‌کنند، تصریح کرد: مسئله دانشگاه فرهنگیان، دانشگاه بودن به معنای عام نیست؛ بلکه مزیت و مأموریت اصلی آن «تربیت معلم» است.

وی افزود: اگر این مأموریت به‌درستی فهم شود، باید مشخص شود معلم آینده انقلاب اسلامی چه شایستگی‌هایی نیاز دارد و برنامه درسی دانشگاه فرهنگیان چگونه باید برای تحقق این شایستگی‌ها بازطراحی شود.

صدیقی، گرفتار ماندن در الگوهای گذشته و نوعی خودکم‌بینی در برابر الگوهای موجود در جهان مدرن را از موانع نواندیشی در حوزه تربیت معلم دانست و بر ضرورت شکل‌گیری «جسارت انقلابی» برای بازطراحی این نظام تأکید کرد.

 سه الزام برای نوزایی نظام تربیت معلم

در ادامه این نشست، سه الزام اصلی برای طراحی آینده نظام تربیت معلم مطرح شد:

نخست، التزام صریح و بدون لکنت به مفاهیم عمیق و راهبردی انقلاب اسلامی.

دوم، تدوین یک «طرح اقدام» مشخص، مرحله‌بندی‌شده و قابل اجرا که بتواند مسیر خروج از وضعیت موجود و حرکت به سمت وضعیت مطلوب را ترسیم کند.

سوم؛ توجه به نیازهای امتداد حرکت انقلاب اسلامی و الزامات دستیابی به قدرت جهانی و شکل‌گیری تمدن اسلامی.

صدیقی تأکید کرد که این موارد نباید در سطح شعار باقی بماند، بلکه باید در سیاست‌گذاری و تمام اجزای نظام تربیت معلم، از برنامه درسی و جذب تا تربیت و ارتقای معلم، امتداد پیدا کند.

 فرصت امروز؛ مسئولیتی برای نسل جدید معلمی

رئیس سازمان بسیج فرهنگیان کشور در بخش پایانی سخنان خود، شکل‌گیری جریان‌های جدید فکری و افزایش گفتگوهای تخصصی میان نسل جوان دانشجومعلم را یکی از ظرفیت‌های مهم دانشگاه فرهنگیان دانست.

وی با وجود انتقاد از وضعیت موجود، تأکید کرد که حجم گفتگو، مطالبه‌گری و نواندیشی شکل‌گرفته در میان نسل جدید دانشجومعلمان، ظرفیتی است که در دوره‌های گذشته با این گستردگی وجود نداشته و باید از آن برای ساخت آینده استفاده کرد.

صدیقی در پایان، بازتعریف مفهوم معلمی و تدوین نظام شایستگی‌های جدید را نقطه آغاز این تحول دانست و گفت این بازطراحی باید به برنامه درسی، نظام جذب، نظام تربیت و نظام ارتقای معلمی نیز تسری پیدا کند.